Tổ chức, quản lý doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào

Like để cảm ơn người viết

M? ??U

1. Tính c?p thi?t c?a ?? tài

T? ??i h?i l?n th? IV c?a ??ng Nhân dân cách m?ng Lào (n?m 1984) ?ã ?? ra ???ng l?i ??i m?i toàn di?n ??t n??c, trong ?ó có ??i m?i c? ch? qu?n lý kinh t? t? k? ho?ch hóa t?p trung, quan liêu bao c?p sang c? ch? th? tr??ng, ??m b?o nguyên t?c h?ch toán kinh doanh c?a các ??n v? kinh t?. Chuy?n sang c? ch? kinh t? m?i, các DNNN có quy?n t? ch? th?c s?, h?ch toán kinh doanh, th?c hi?n ??y ?? và k?p th?i ngh?a v? c?a mình ??i v?i nhà n??c và xã h?i, ti?n hành kinh doanh theo pháp lu?t c?ng nh? vi?c ?ng d?ng ti?n b? khoa h?c k? thu?t và công ngh? hi?n ??i ?? nâng cao n?ng su?t ch?t l??ng và hi?u qu?, trên c? s? ?ó có th? phát tri?n ?n ??nh và t?ng b??c nâng cao ti?n l??ng th?c t? c?a công nhân viên ch?c, t?ng tích l?y cho doanh nghi?p và cho nhà n??c.

Vi?c th?c hi?n ??i m?i qu?n lý DNNN ? CHDCND Lào n?m qua ?ã ??t ???c nh?ng thành t?u to l?n. Các DNNN ?ã ???c t? ch?c và s?p x?p l?i, v?a ??i m?i c? ch? qu?n lý, v?a nâng cao hi?u qu? kinh doanh, chuy?n ??i s? h?u m?t ph?n. Trên c? s? phân tích tình hình ho?t ??ng c?a các DNNN ?? t? ch?c l?i s?n xu?t kinh doanh cho phù h?p, các bi?n pháp c?a Nhà n??c Lào ?ã ???c tri?n khai theo h??ng phát tri?n nh?ng DNNN quan tr?ng, nòng c?t c?n ph?i duy trì 100% v?n nhà n??c ho?t ??ng theo lu?t doanh nghi?p c?a nhà n??c; nh?ng DNNN không c?n duy trì 100% v?n nhà n??c ???c chuy?n ??i c? c?u s? h?u và nh?ng doanh nghi?p nhà n??c b? thua l? kéo dài ???c x? lý thích h?p. K?t qu? ho?t ??ng c?a nh?ng doanh nghi?p này ?ã có nhi?u chuy?n bi?n tích c?c. V?n ?? then ch?t là l?n ??u tiên DNNN ???c trao quy?n t? ch? trong s?n xu?t kinh doanh và ch?u trách nhi?m v? hi?u qu? qu?n lý c?a mình.

M?c dù ?ã có b??c ??i m?i qu?n lý và t? ch?c l?i nh?ng th?c tr?ng các DNNN cho ??n nay v?n còn nhi?u v?n ??. S? phát tri?n các DNNN ch?a t??ng x?ng v?i ti?m n?ng, quá trình ??i m?i t? ch?c qu?n lý ch?a ???c ti?n hành m?t cách c? b?n, ??ng b? và ch?a tr? thành m?t nhân t? tích c?c thúc ??y m?nh m? công cu?c c?i cách kinh t? c?a Lào theo hình th?c chuy?n m?nh sang n?n kinh t? th? tr??ng. Nhà n??c ch?a có c? ch? phù h?p, làm cho m?t s? DNNN làm ?n v?n kém hi?u qu?, các DNNN ch?a th?c hi?n ???c ch?c n?ng, vai trò c?a mình trong n?n kinh t? th? tr??ng. Cho ??n nay, m?c dù ?ã có nh?ng ??nh h??ng l?n c?a ??ng và Nhà n??c nh?ng trong th?c ti?n v? qu?n lý còn lúng túng, còn phát sinh và t?n t?i nhi?u y?u t? c?n tr?, nh?t là v? chính sách, th? ch?, th? t?c hành chính, ?i?u ki?n, môi tr??ng s?n xu?t kinh doanh còn nhi?u ?i?u ch?a rõ ràng, không nh?ng không khuy?n khích mà còn gây c?n tr? các DNNN trong ho?t ??ng s?n xu?t kinh doanh. Khung kh? pháp lý qu?n lý DNNN còn nhi?u ?i?m h?n ch? tính ch? ??ng c?a doanh nghi?p. Các v?n ?? nh? c? c?u, t? ch?c doanh nghi?p, mô hình công ty, t?ng công ty, quy?n ??i di?n ch? s? h?u tài s?n nhà n??c t?i DNNN… còn nhi?u ?i?m ch?a ???c quy ??nh rõ ràng ho?c ch?a phù h?p v?i th?c t?; c? ch?, chính sách qu?n lý DNNN còn ch?ng chéo, ch?a hi?u qu?, b?c l? nhi?u k? h?, còn ?? th?t thoát tài s?n c?a nhà n??c…

?? DNNN phát huy ???c t?t vai trò ch? ??o c?a mình, làm ch? d?a cho Nhà n??c th?c hi?n s? qu?n lý ??i v?i toàn b? n?n kinh t? m?t cách có hi?u l?c và hi?u qu?, c?n ph?i ??i m?i t? ch?c qu?n lý, m?t m?t ph?i ti?p t?c s?p x?p l?i các DNNN, c? c?u l?i, phát tri?n thêm, m?t khác, c?n ??i m?i c? ch? qu?n lý, t?o ?i?u ki?n thu?n l?i cho các DNNN ???c ch? ??ng sáng t?o. ?ây là v?n ?? r?t c?n thi?t ??i v?i nhi?u qu?c gia, trong ?ó có Vi?t Nam và CHDCND Lào. Vì v?y, tôi ch?n ?? tài “T? ch?c, qu?n lý doanh nghi?p nhà n??c trong n?n kinh t? th? tr??ng ? C?ng hòa dân ch? nhân dân Lào” làm ?? tài lu?n án ti?n s? kinh t? nh?m góp ph?n ?áp ?ng yêu c?u b?c xúc tr??c m?t và lâu dài.

2. Tình hình nghiên c?u ?? tài

S? tham gia c?a nhà n??c vào kinh doanh (hình thành nên các DNNN) ?ã phát tri?n t? lâu trong n?n kinh t? các n??c, k? c? các n??c theo mô hình TBCN và các n??c XHCN. Tuy nhiên, vi?c nhà n??c s? d?ng các DNNN tham gia vào kinh doanh ?ã gây nên s? tranh lu?n sôi n?i và ch?a có kêt thúc. M?t m?t, s? tham gia c?a DNNN vào ho?t ??ng kinh t? – xã h?i di?n ra nh? m?t t?t y?u khách quan v?a góp ph?n kh?ng ??nh quy?n l?c c?a nhà n??c v?a h?n ch? nh?ng khuy?t t?t c?a c? ch? th? tr??ng t? do, giúp nhi?u n??c ??t ???c hi?u qu? kinh t?, t?o ra t?ng tr??ng kinh t? và b?o ??m công b?ng xã h?i; m?t khác DNNN ? h?u h?t các n??c ??u ho?t ??ng kém hi?u qu? h?n các doanh nghi?p t? nhân, th??ng là nguyên nhân d?n ??n thâm h?t ngân sách, làm gi?m hi?u qu? chung c?a n?n kinh t?. Do v?y, t? gi?a th? k? XX, nhi?u h?c gi? và gi?i ho?ch ??nh chính sách r?t quan tâm v? ?? tài này và ?ã có nhi?u công trình nghiên c?u v? nó. K?t qu? là hàng lo?t các công trình ???c công b?, t? sách giáo khoa, lu?n án, sách, báo cáo chuyên ??, các bài báo… v? ch? ?? này.

Có th? mô t? t?ng quan các công trình nghiên c?u ?ã công b? liên quan ??n ?? tài theo ba m?ng công trình sau ?ây:

 M?ng th? nh?t: Các công trình nghiên c?u ti?ng n??c ngoài (trong ?ó, có m?t ph?n nh? ?ã ???c d?ch ra ti?ng Vi?t). Các công trình này ?ã nghiên c?u các v?n ?? sau:

– Lu?n ch?ng c? s? lý lu?n c?a DNNN trong n?n kinh t? th? tr??ng nói chung và n?n kinh t? h?n h?p nói riêng. Theo h??ng này nhi?u n?i dung khoa h?c ???c nghiên c?u và công b? r?ng rãi trong các ?n ph?m t? sách giáo khoa ??n các chuyên kh?o, bài báo, báo cáo chuyên ??. ?i?n hình trong lo?t công trình này là: Ngân hàng Th? gi?i (1997), Gi?i quan ch?c trong kinh doanh – ý ngh?a kinh t? và chính tr? c?a s? h?u nhà n??c; Tr??ng V?n Bân (1996), Bàn v? c?i cách toàn di?n doanh nghi?p nhà n??c; Ngân hàng Th? gi?i (1998), Nhà n??c trong m?t th? gi?i ?ang chuy?n ??i; V.Ramanadhan (1989), The Economics of Public Enterprise; P. Tonielli (2000), The Rise and Falle of Stated – Owned Enterprises in Western World. Nhìn chung, các công trình t??ng ??i th?ng nh?t khi cho r?ng, trong n?n kinh t? h?n h?p, c?n thi?t ph?i có DNNN tham gia vào kinh doanh v?i t? cách nh? m?t hình th?c, m?t công c? can thi?p c?a chính ph? (Nhà n??c) vào n?n kinh t? th? tr??ng. N?i dung lý lu?n còn gây tranh lu?n và ý ki?n khác nhau chính là m?c ??, ph?m vi ho?t ??ng c?a DNNN, c? ch? qu?n lý DNNN, các y?u t? quy?t ??nh ??n chính sách t?ng c??ng s? tham gia c?a DNNN qu?c h?u hóa ho?c gi?m b?t DNNN (t? nhân hóa ho?c phi nhà n??c hóa), các bi?n pháp hi?u qu? khi th?c hi?n t? nhân hóa DNNN…

– T? th?p niên 90 c?a th? k? XX, khi các n??c SNG và ?ông Âu c?ng nh? các n??c XHCN khác th?c hi?n chuy?n ??i sang n?n kinh t? th? tr??ng, n?i lên nhi?u công trình nghiên c?u v? DNNN. ? các n?n kinh t? chuy?n ??i, các công trình nghiên c?u v? m?ng v?n ?? này v?n ti?p t?c ???c công b?. N?i dung c?a các công trình này t?p trung vào lý gi?i n?m v?n ?? chính sau: s? t?t y?u ph?i ?i?u ch?nh khu v?c DNNN (c? ph?n hóa, t? nhân hóa) ? các n?n kinh t? chuy?n ??i; tác ??ng c?a vi?c ?i?u ch?nh DNNN ??n n?n kinh t? các n??c; các hình th?c, kinh nghi?m và k? thu?t t? nhân hóa; s? khó kh?n th?c hi?n c?a các công trình này, gi?i pháp c? ph?n hóa, t? nhân hóa quy mô l?n; xác l?p c? ch? qu?n lý DNNN trong ?i?u ki?n n?n kinh t? chuy?n ??i sang c? ch? th? tr??ng. Các k?t qu? nghiên c?u ? m?ng này r?t có ích cho Vi?t Nam c?ng nh? CHDCND Lào. Tuy nhiên, do nh?ng ??c thù khác nhau, m?c tiêu và l? trình c?i cách khác nhau nên s? v?n d?ng kinh nghi?m và k?t qu? nghiên c?u m?ng này vào th?c ti?n Vi?t Nam c?ng nh? CHDCND Lào có nh?ng h?n ch? ?áng k?. ?i?u này xu?t phát t? ??c thù c?a Lào có quy mô DNNN khá khiêm t?n và vi?c t? ch?c DNNN r?t dàn tr?i, manh mún, qu?n lý tùy ti?n.

– V? DNNN ? Trung Qu?c, có r?t nhi?u h?c gi? Trung Qu?c và n??c ngoài nghiên c?u tr??ng h?p Trung Qu?c và ?i ??n các k?t lu?n có c?n c? khoa h?c v? ??i m?i DNNN, c? ch? qu?n lý DNNN ? Trung Qu?c. T? n?m 1998, các nghiên c?u c?a Trung Qu?c ?ã có b??c ??t phá l?n, xây d?ng c? s? lý lu?n cho b??c c?i cách kinh t? toàn di?n ??i v?i DNNN và ??c bi?t là xác l?p c? ch? qu?n lý DNNN ? Trung Qu?c. Quan ?i?m m?i nh?t ? m?ng công trình Trung Qu?c là quan ?i?m “rút lui toàn di?n doanh nghi?p nhà n??c kh?i các ngành c?nh tranh”. M?c dù mô hình c?i cách c?a Trung Qu?c có nhi?u ?i?m t??ng ??ng v?i s? nghi?p ??i m?i ? Vi?t Nam và Lào nh?ng ??c thù c?a Lào v?n không cho phép v?n d?ng máy móc các bài h?c c?a Trung Qu?c.

M?ng th? hai: Nghiên c?u t?i Vi?t Nam. Nh?ng công trình nghiên c?u v? DNNN trong n?n kinh t? th? tr??ng ??nh h??ng XHCN ? Vi?t Nam th?c s? ???c b?t ??u t? cu?i th?p niên 80, ??u th?p niên 90, khi công cu?c ??i m?i c?a Vi?t Nam ???c kh?ng ??nh và tri?n khai trên th?c t?. Các bi?n pháp chính sách, c? ch? và t? ch?c ??i v?i DNNN luôn ???c coi là các bi?n pháp tr?ng tâm c?a quá trình ??i m?i c? ch? qu?n lý và chúng ???c coi là các bi?n pháp tr?ng tâm c?a quá trình ??i m?i c? ch? qu?n lý và chúng ???c nghiên c?u, tri?n khai thành ba giai ?o?n: giai ?o?n th??ng m?i hóa các DNNN (?ánh d?u b?i Quy?t ??nh 271/H?BT), giai ?o?n s?p x?p l?i DNNN ??t 1 (theo Ngh? ??nh 388/H?BT) và giai ?o?n s?p x?p l?i ??t 2 (t? n?m 1998 ??n nay). ?ã có r?t nhi?u công trình nghiên c?u (t? lu?n v?n th?c s?, ti?n s? ??n các bài báo, sách chuyên kh?o, ?? tài khoa h?c – công ngh? c?p b?, c?p nhà n??c) ?? c?p ??n v?n ?? này, ??c bi?t trong vài n?m g?n ?ây. Nh?ng k?t qu? nghiên c?u m?i nh?t ? các công trình nghiên c?u này có th? nêu v?n t?t ? n?m n?i dung sau: Th? nh?t, ?ã lu?n ch?ng s? c?n thi?t c?a DNNN trong n?n kinh t? th? tr??ng nói chung và trong n?n kinh t? th? tr??ng ??nh h??ng XHCN ? Vi?t Nam nói riêng. M?t s? công trình còn có nh?ng lu?n ch?ng ch? rõ nh?ng khu v?c nào c?n có DNNN và lý gi?i v? vai trò c?a chúng trong n?n kinh t? th? tr??ng ??nh h??ng XHCN c?a Vi?t Nam hi?n nay c?ng nh? trong t??ng lai g?n. Th? hai, m?t s? công trình trong vài n?m tr? l?i ?ây, d?a trên lý lu?n m?i, b?t ??u lu?n ch?ng v? ph?m trù kinh t? nhà n??c và lý gi?i s? khác nhau c? v? n?i hàm l?n ph??ng th?c th? hi?n gi?a ph?m trù kinh t? nhà n??c và các ph?m trù s? h?u nhà n??c, DNNN. Cách ti?p c?n này cho phép lý gi?i ???c xu h??ng phát tri?n g?n ?ây c?a DNNN và các hình th?c t?n t?i khác c?a kinh t? nhà n??c trong quá trình v?n ??ng c?a n?n kinh t?. Quan ?i?m m?i này ?ã ?i ??n k?t lu?n r?t ?áng chú ý: Kinh t? nhà n??c vói n?i hàm r?t r?ng m?i có vai trò ch? ??o, còn DNNN v?i t? cách là m?t b? ph?n c?a kinh t? nhà n??c ch? vai trò nh?t ??nh và nó ch? ?óng vai trò ch? ??o ? m?t s? l?nh v?c c?n thi?t. Th? ba, nhi?u công trình ?ã t?ng k?t ?ánh giá quá trình phát tri?n, ?ánh giá các bi?n pháp t? ch?c, qu?n lý và hi?n tr?ng DNNN ? Vi?t Nam trong giai ?o?n ??i m?i v?a qua, nêu rõ s? c?n thi?t ph?i c?i t? khu v?c này. Các ?ánh giá ? nhi?u công trình t??ng ??i th?ng nh?t v?i nhau, m?c dù còn nhi?u ý ki?n tranh lu?n xung quanh vi?c phân tích nguyên nhân c?a tình hình và tiêu chí ?ánh giá b?n thân DNNN c?ng nh? các bi?n pháp qu?n lý. Th? t?, lu?n ch?ng v? các gi?i pháp t? ch?c, s?p x?p l?i DNNN theo các h??ng: phân lo?i doanh nghi?p, thành l?p t?ng công ty, c? ph?n hóa và ?a d?ng hóa s? h?u DNNN. Th?  n?m, lu?n ch?ng v? các gi?i pháp ??i m?i c? ch? qu?n lý c?a nhà n??c ??i v?i DNNN, các hình th?c xác l?p quy?n s? h?u c?a nhà n??c t?i DNNN. Nhìn chung, th?y rõ là ?ã có nhi?u công trình nghiên c?u v? ?? tài này nh?ng quan ?i?m, ý ki?n còn ch?a th?ng nh?t. Th?m chí, có th? nói r?ng, nhi?u v?n ?? c?t lõi v? ch? ?? này nh? xác ??nh vai trò c?a DNNN, quy mô và ph?m vi c?a DNNN… th??ng hay b? né tránh ho?c ti?p c?n theo t? duy c? c?a mô hình t?p trung bao c?p. C? s? lý lu?n và các gi?i pháp t?ng th? v? t? ch?c, qu?n lý DNNN c?ng ch?a ???c gi?i quy?t tri?t ??, th?u ?áo. Các công trình còn mang n?ng tính ch?t mô t? th?c ch?ng, ch?a có các phân tích gi?i pháp chu?n t?c ?? t?m c? ??nh h??ng cho ch? ??o th?c ti?n. V? các ki?n ngh? c? th?, m?i ch? d?ng l?i ? c?p ?? chung chung, ??nh h??ng ho?c có ??a ra nh?ng gi?i pháp c? th? nh?ng l?i thi?u lu?n ch?ng ch?t ch? gi?a gi?i pháp và c? s? lý lu?n v? DNNN trong ?i?u ki?n c? th? c?a Vi?t Nam. Có s? mâu thu?n rõ r?t gi?a lý lu?n v? vai trò c?a DNNN v?i th?c ti?n chính sách và các gi?i pháp ?ã áp d?ng trên th?c t? ??i v?i khu v?c này.

M?ng th? ba. ?? tài v? DNNN và ??i m?i DNNN ? CHDCND Lào còn ít ???c nghiên c?u. T? tr??c ??n nay, ch? có m?t vài công  trình khoa h?c công b? nh?: “M?t s? v?n ?? c? b?n v? s?p x?p l?i và ??i m?i qu?n lý DNNN ? CHDCND Lào” c?a Thoong Sa Lit, lu?n án phó ti?n s? khoa h?c kinh t?, Hà N?i, 1995; “Các bi?n pháp t? ch?c l?i DNNN, th?c hi?n chi?n l??c phát tri?n kinh t?“, Vi?n nghiên c?u kinh t? qu?c gia Lào, 1999; “Nâng cao ch?t l??ng qu?n lý DNNN ? CHDCND Lào” UBKHNN và Tài chính, 12/1999; “Kinh doanh c?a DNNN” Ban ch? ??o Trung ??ng, 10/2001…

Nhìn chung, các công trình nghiên c?u v? DNNN ? Lào t??ng ??i th?ng nh?t v?i nhau ? k?t lu?n cho r?ng, trong ?i?u ki?n chuy?n ??i sang n?n kinh t? th? tr??ng c?n ph?i ??i m?i cách làm ?n (c? ch? qu?n lý) c?a DNNN t? k? ho?ch t?p trung sang c? ch? th? tr??ng v?i DNNN kinh doanh t? ch?. V? m?t t? ch?c, c?n có nh?ng bi?n pháp s?p x?p l?i nh? c? ph?n hóa, t? nhân hóa, sáp nh?p, gi?i th?…

Ngoài nh?ng ?i?m chung ???c th?a nh?n v? m?t khoa h?c, v? ch? ?? DNNN nói chung và v? t? ch?c, qu?n lý DNNN trong ?i?u ki?n c? th? hi?n nay nói riêng, còn nhi?u v?n ?? gây tranh lu?n và ý ki?n khác nhau. ?ó là m?c ??, ph?m vi t? ch?c, c? ch? qu?n lý, các ?u ?ãi c?n thi?t, chi?n l??c phát tri?n, các bi?n pháp c? ph?n hóa và t? nhân hóa DNNN… V? các ki?n ngh? mang tính gi?i pháp, các nghiên c?u m?i ch? d?ng l?i ? c?p ?? chung chung, ??nh h??ng ho?c có ??a ra nh?ng gi?i pháp c? th? nh?ng l?i thi?u lu?n ch?ng ch?t ch? gi?a gi?i pháp và c? s? lý lu?n v? t? ch?c DNNN…

Các k?t qu? nghiên c?u c?a th? gi?i nói chung, trong ?ó có Vi?t Nam ? m?ng này r?t có ích cho CHDCND Lào, nh?ng do d?c thù khác nhau, m?c tiêu khác nhau, nên s? v?n d?ng các kinh nghi?m và k?t qu? nghiên c?u vào ?i?u ki?n c? th? c?a CHDCND Lào có nh?ng h?n ch? ?áng k?.

Xu?t phát t? các yêu c?u phát tri?n kinh t?, t? ??c thù DNNN c?a ??t n??c Lào, chúng tôi ch?n ?? tài và ?i sâu nghiên c?u v?n ?? t? ch?c, qu?n lý DNNN vì trong chi?n l??c phát tri?n kinh t? – xã h?i c?a Nhà n??c Lào, khu v?c kinh t? nhà n??c ?ã và v?n s? gi? v? trí lãnh ??o. Tuy nhiên, các DNNN – b? ph?n ch? y?u c?a kinh t? nhà n??c l?i r?t y?u kém, không hi?u qu?. ?? các DNNN v?i t? cách là b? ph?n c?u thành c? b?n c?a kinh t? nhà n??c có th? ??m nh?n vai trò c?a mình thì c?n ph?i ??i m?i toàn di?n t? quan ?i?m ??n c? c?u t? ch?c, ph??ng th?c qu?n lý, làm sao ?? các DNNN ho?t ??ng kinh doanh ngày càng có hi?u qu? cao h?n, s?c c?nh tranh cao h?n, góp ph?n t?ng hi?u qu? chung c?a n?n kinh t?.

3. M?c ?ích nghiên c?u và nhi?m v? c?a lu?n án

M?c ?ích c?a lu?n án:

+ Làm rõ c? s? lý lu?n v? t? ch?c, qu?n lý DNNN trong ?i?u ki?n n?n kinh t? th? tr??ng.

+ Phân tích tình hình t? ch?c, qu?n lý và th?c tr?ng phát tri?n c?a các DNNN ? Lào.

+ Lu?n ch?ng nh?ng gi?i pháp thích h?p nh?m s?p x?p l?i và ??i m?i t? ch?c, qu?n lý, góp ph?n nâng cao hi?u qu? ho?t ??ng kinh doanh c?a DNNN ? CHDCND Lào.

Nhi?m v? c?a lu?n án:

+ H? th?ng hóa nh?ng v?n ?? lý lu?n chung v? DNNN;

+ Phân tích quá trình hình thành, phát tri?n các DNNN, th?c tr?ng công tác t? ch?c, qu?n lý DNNN ? CHDCND Lào;

+ Ch? ra nh?ng thành t?u ban ??u, nh?ng t?n t?i, h?n ch? hi?n nay c?a DNNN; c?ng nh? công tác t? ch?c, qu?n lý DNNN c?a Nhà n??c Lào.

+ ?? xu?t ph??ng h??ng và gi?i pháp v? ??i m?i t? ch?c qu?n lý DNNN ? Lào.

4. ??i t??ng và ph?m vi nghiên c?u

??i t??ng nghiên c?u: Ch? t?p trung nghiên c?u các khía c?nh quan h? t? ch?c, qu?n lý các DNNN (SOE) ? CHDCND Lào t? khi b?t ??u ??i m?i (1988) ??n nay.

Ph?m vi nghiên c?u: Ph?m vi nghiên c?u c?a lu?n án bao hàm ch? y?u là khía c?nh t? ch?c, qu?n lý c?a Nhà n??c ??i v?i DNNN và qu?n lý nhà n??c ??i v?i khu v?c này trong ?i?u ki?n n?n kinh t? th? tr??ng. V? ng? ngh?a, “t? ch?c, qu?n lý” có th? hi?u d??i góc ?? qu?n lý nhà n??c, có th? hi?u d??i góc ?? qu?n tr? vi mô. Trong lu?n án này, ch? y?u t?p trung vào khía c?nh t? ch?c, qu?n lý c?a Nhà n??c v?a v?i t? cách là ch? s? h?u cu?i cùng ??i v?i DNNN, v?a là c? quan s? d?ng DNNN nh? m?t công c? qu?n lý v? mô c?a mình, v?a là c? quan qu?n lý nhà n??c. Tuy nhiên, ?? gi?i quy?t các m?c tiêu nghiên c?u ?ã xác ??nh, lu?n án có ?? c?p m?t ph?n ??n gi?i pháp qu?n tr? ?? b?o ??m tính h? th?ng c?a h? th?ng gi?i pháp. V? không gian, không ?i sâu vào ho?t ??ng c? th? c?a t?ng ngành, t?ng DNNN mà kh?o sát t?ng th? DNNN nói chung ? CHDCND Lào. Th?i gian ch? y?u ???c kh?o sát t? n?m 1988 ??n nay.

5. Ph??ng pháp nghiên c?u

– Lu?n án ???c th?c hi?n:

+ Trên c? s? lý lu?n c?a ch? ngh?a Mác – Lênin, quan ?i?m c?a ??ng và Nhà n??c Lào c?ng nh? ??ng và Nhà n??c Vi?t Nam.

+ K?t h?p h?p lý nh?ng thành t?u nghiên c?u lý lu?n và t?ng k?t th?c ti?n liên quan.

+ Ph??ng pháp duy v?t bi?n ch?ng, l?ch s?, truy?n th?ng, h? th?ng, th?ng kê, so sánh, phân tích, t?ng h?p…

6. Nh?ng ?óng góp c?a lu?n án

– Làm rõ nh?ng lu?n c? khoa h?c v? t? ch?c, qu?n lý DNNN trong n?n kinh t? th? tr??ng v?i ?i?u ki?n c? th? ? CHDCND Lào.

– Phân tích nh?ng t?n t?i, y?u kém, rút ra nh?ng kinh nghi?m, lu?n ch?ng các ??nh h??ng và gi?i pháp có ý ngh?a th?c ti?n góp ph?n nâng cao hi?u qu? ho?t ??ng c?a DNNN ? Lào.

7. K?t c?u

Ngoài ph?n m? ??u, k?t lu?n, ph? l?c và danh m?c tài li?u tham kh?o, lu?n án bao g?m 3 ch??ng, 9 ti?t.


Ch??ng 1

NH?NG V?N ?? LÝ LU?N C? B?N
V? DOANH NGHI?P NHÀ N??C VÀ T? CH?C, QU?N LÝ
DOANH NGHI?P NHÀ N??C TRONG N?N KINH T? TH? TR??NG

1.1. KHÁI NI?M VÀ VAI TRÒ DNNN TRONG N?N KINH T? TH? TR??NG

1.1.1. Khái ni?m doanh nghi?p nhà n??c

?? làm rõ quan ni?m v? DNNN, xin b?t ??u t? khái ni?m doanh nghi?p v?i t? cách là khái ni?m chung, t? ?ó hi?u khái ni?m DNNN.

V? doanh nghi?p: Theo ngh?a chung nh?t, doanh nghi?p là các ??n v? kinh t? c? s? có ch?c n?ng s?n xu?t kinh doanh hàng hóa và d?ch v? m?t cách h?p pháp theo nhu c?u c?a th? tr??ng nh?m ??t l?i nhu?n ho?c hi?u qu? kinh t? – xã h?i t?i ?a [48, tr. 149].

Vi?n Th?ng kê và Nghiên c?u kinh t? qu?c gia C?ng hòa Pháp (INSEE) cho r?ng: “Doanh nghi?p là m?t tác nhân kinh t? mà ch?c n?ng chính c?a nó là s?n xu?t ra các c?a c?i v?t ch?t ho?c các d?ch v? dùng ?? bán” [27, tr. 5]. ??nh ngh?a này bao hàm trong nó m?t n?i hàm r?t r?ng, t?c là t?t c? các tác nhân dù ch? là m?t ng??i, m?t h?i hay m?t t? ch?c ?a qu?c gia dù là có t? cách pháp nhân hay không, n?u có hành ??ng mua bán hàng hóa, d?ch v? thì ??u ???c coi là doanh nghi?p.

Lu?t Doanh nghi?p c?a Vi?t Nam ?ã ???c Qu?c h?i Vi?t Nam khóa X thông qua ngày 12/6/1999 c?ng nêu rõ: “Doanh nghi?p là t? ch?c kinh t? có tên riêng, có tài s?n, có tr? s? giao d?ch ?n ??nh, ???c ??ng ký kinh doanh theo qui ??nh c?a pháp lu?t nh?m m?c ?ích th?c hi?n các ho?t ??ng kinh doanh”.

? CHDCND Lào, ?i?u 4 Lu?t Doanh nghi?p ???c Qu?c h?i thông qua ?ã ??a ra khái ni?m bao quát v? doanh nghi?p:

Doanh nghi?p là m?t ??n v? kinh doanh ???c thành l?p nh?m m?c ?ích t? ch?c s?n xu?t kinh doanh và ???c chia thành b?n lo?i: doanh nghi?p nhà n??c, doanh nghi?p t? nhân, doanh nghi?p t?p th? và trách nhi?m h?u h?n (doanh nghi?p nhà n??c trong và ngoài n??c), doanh nghi?p t? nhân trong và ngoài n??c. Doanh nghi?p có hai d?ng: doanh nghi?p t? nhân và công ty [126, tr. 7].

Nh? v?y, doanh nghi?p là khái ni?m chung, bao quát cho t?t c? các t? ch?c kinh t? có ch?c n?ng kinh doanh nh?m m?c ?ích ki?m l?i. Thông th??ng, khái ni?m doanh nghi?p dùng ch? các ??n v? kinh t? có ??ng ký kinh doanh h?p pháp v?i t? cách pháp lý là m?t t? ch?c nh?t ??nh v?i nh?ng ?i?u ki?n nh?t ??nh (c? s?, ti?n v?n, trang thi?t b?, nhân l?c).

V? khái ni?m DNNN: C?ng có nhi?u ??nh ngh?a khác nhau, m?i ??nh ngh?a nh?n m?nh m?t s? tiêu chí nh?t ??nh. Các ??nh ngh?a ?ó d?a trên các tiêu chí khác nhau nh? m?c ?ích, s? h?u, hình th?c, lý do thành l?p, c? c?u t? ch?c doanh nghi?p v.v… Do v?y, các khái ni?m v? DNNN r?t hay b? l?n l?n vì: theo tiêu chí nào ?ó, doanh nghi?p ? n??c này là DNNN nh?ng ? n??c khác l?i là doanh nghi?p t? nhân. Ch?ng h?n, có n??c l?y tiêu chí kh?ng ch? c? ph?n và kh?ng ch? qu?n lý là ch? y?u, có n??c cho r?ng ch? có các doanh nghi?p mà nhà n??c s? h?u trên 50% v?n m?i là DNNN; có n??c ?òi h?i ngoài tiêu chí s? h?u ph?i kèm theo tiêu chí t? h?ch toán, t? ch?u trách nhi?m v? tài s?n và hi?u qu? ho?t ??ng kinh doanh; có n??c quan ni?m c? các t? ch?c tài chính, d?ch v? công là DNNN nh?ng nhi?u n??c ch? coi các c? s? s?n xu?t m?i là DNNN. Do v?y, vi?c ?i?m qua các quan ni?m v? DNNN có ý ngh?a r?t quan tr?ng c? v? m?t lý lu?n và th?c ti?n.

?y ban C?ng ??ng châu Âu (1980) ?ã xác ??nh DNNN là t?t c? các doanh nghi?p mà nhà c?m quy?n có th? d?a vào quy?n s? h?u, quy?n kh?ng ch? qua c? ph?n ho?c ?i?u l? qu?n lý ??i v?i doanh nghi?p ?? gây ?nh h??ng có tính chi ph?i tr?c ti?p ho?c gián ti?p ??i v?i chúng [33, tr. 8].

? Anh (1956), ?ã qui ??nh các DNNN g?m ba ?i?u ki?n: i) H?i ??ng qu?n tr? doanh nghi?p do chính ph? b? nhi?m, ii) ?y ban qu?c h?u hóa công nghi?p có quy?n ki?m tra tài kho?n kinh doanh c?a doanh nghi?p, iii) Thu nh?p c?a doanh nghi?p ph?i ?? l?n ?? trang tr?i chi phí, không d?a vào s? cung c?p c?a Qu?c h?i ho?c các c? quan tài chính nhà n??c.

? Pháp, DNNN ???c xác ??nh là nh?ng doanh nghi?p th?a mãn ba ?i?u ki?n: i) Tính công h?u c?a quy?n s? h?u doanh nghi?p, nh? ?ó chính ph? xác ??nh ???c ??a v? lãnh ??o c?a nhà n??c ??i v?i doanh nghi?p; ii) Có ??a v? pháp nhân ??c l?p, ngh?a là ??a v? c?a nó trong quá trình kinh t? gi?ng nh? các pháp nhân doanh nghi?p khác; iii) Th?c hi?n các ho?t ??ng công th??ng ??c l?p, qui ??nh nó là t? ch?c kinh t? có h?ch toán l? lãi, ch? không ph?i là ??n v? hành chính s? nghi?p c?a chính ph? [118, tr. 9].

? các n??c khác, nh? Tây Ban Nha, Australia, Th?y ?i?n, Ph?n Lan, Braxin, Mêhicô v.v… ??u xác ??nh DNNN là các doanh nghi?p trong ?ó nhà n??c chi?m trên 50% c? ph?n. C?ng có nh?ng n??c nh? Hàn Qu?c ch? quy ??nh n?u Nhà n??c chi?m trên 10% c? ph?n, Italia trên 25%, Indonesia và Malaysia quy ??nh nhà n??c s? h?u trên 20% v?n pháp ??nh ??u là DNNN. Còn ?n ?? xác ??nh t?t c? các doanh nghi?p s?n xu?t hàng hóa trong các ngành công – nông nghi?p và các ngành d?ch v? do chính ph? là ng??i s? h?u ch? y?u ??u là DNNN [33, tr. 9].

? Thái Lan ?ã qui ??nh, DNNN là công ty c? ph?n có t? cách pháp nhân do nhà n??c thành l?p và ??u t? v?n 100% ho?c m?t ph?n trên 50% và th?a mãn n?m ?i?u ki?n: i) Là các t? ch?c ho?c ??n v? kinh t? s?n xu?t kinh doanh mà ch? s? h?u là nhà n??c; ii) Các doanh nghi?p ho?c các c?a hàng mà c? ph?n nhà n??c trên 50%; iii) Các doanh nghi?p ho?c c?a hàng c? ph?n mà nhà n??c và ho?c công ty c?a nhà n??c ? hai d?ng trên góp v?n trên 50%; iv) Các doanh nghi?p ho?c c?a hàng c? ph?n mà Nhà n??c ho?c DNNN ? các d?ng i, ii, iii nêu trên góp v?n trên 50%; v) Các doanh nghi?p ho?c c?a hàng c? ph?n mà Nhà n??c ho?c DNNN ? b?n d?ng trên góp v?n trên 50% [125, tr. 11].

? Vi?t Nam, quan ni?m v? DNNN qua các th?i k? ??i m?i qu?n lý c?ng ?ã thay ??i r?t nhi?u, khi?n nhi?u h?c gi?, nhà qu?n lý ?ôi khi l?n l?n gi?a khái ni?m DNNN và các khái ni?m g?n ngh?a khác d?n ??n hi?u sai l?ch v? vai trò, v? trí c?a DNNN và cu?i cùng d?n ??n nh?ng cách hi?u và làm khác nhau trong th?c t? t? ch?c ??i m?i DNNN. Trong ?i?u ki?n c? ch? k? ho?ch hóa t?p trung, DNNN ???c coi là xí nghi?p qu?c doanh, do nhà n??c ??u t? v?n 100% và tr?c ti?p qu?n lý bao c?p, chi?m v? trí ??c tôn trong n?n kinh t?. Khi chuy?n sang c? ch? th? tr??ng ??nh h??ng XHCN có s? thay ??i c? v? m?t nguyên t?c ho?t ??ng, c? ch? qu?n lý h?ch toán và c? c?u s? h?u, phát tri?n m?t s? hình th?c ?an xen s? h?u hoàn toàn m?i. Tuy v?y, theo Lu?t DNNN c?a Vi?t Nam ban hành ngày 30/4/1995 thì “DNNN là t? ch?c kinh t? do Nhà n??c ??u t? v?n, thành l?p và t? ch?c qu?n lý ho?t ??ng kinh doanh ho?c công ích nh?m th?c hi?n các m?c tiêu kinh t? xã h?i do Nhà n??c giao. DNNN có t? cách pháp nhân có các quy?n và ngh?a v? dân s?, t? ch?u trách nhi?m v? toàn b? ho?t ??ng kinh doanh trong ph?m vi s? v?n do doanh nghi?p qu?n lý [60, tr. 30].

Theo Lu?t DNNN s?a ??i (n?m 2003) c?a Vi?t Nam, DNNN ???c ??nh ngh?a l?i nh? sau: “DNNN là t? ch?c kinh t? do Nhà n??c s? h?u toàn b? v?n ?i?u l? ho?c có c? ph?n, v?n góp chi ph?i, ???c t? ch?c d??i hình th?c công ty nhà n??c, công ty c? ph?n, công ty trách nhi?m h?u h?n”. V?i quan ni?m nh? v?y, DNNN không nh?ng bao g?m lo?i doanh nghi?p có 100% v?n nhà n??c ??ng ký, ho?t ??ng theo Lu?t DNNN nh? tr??c ?ây (nay ???c g?i là công ty nhà n??c), mà còn g?m c? doanh nghi?p có 100% v?n nhà n??c nh?ng ??ng ký, ho?t ??ng theo Lu?t Doanh nghi?p (d??i hình th?c công ty trách nhi?m h?u h?n (TNHH) m?t thành viên và lo?i doanh nghi?p có c? ph?n, v?n góp chi ph?i c?a Nhà n??c (d??i hình th?c công ty TNHH và công ty c? ph?n ho?t ??ng theo Lu?t Doanh nghi?p ho?c theo Lu?t ??u t? n??c ngoài t?i Vi?t Nam mà Nhà n??c gi? trên 50% v?n ?i?u l?).

? CHDCND Lào, v?n ?? nghiên c?u và xác ??nh t? cách pháp lý c?a DNNN b?t ??u có t? khi xu?t hi?n pháp lu?t v? doanh nghi?p nói chung. M?c dù Lu?t Doanh nghi?p ?ã ban hành và nhi?u l?n s?a ??i nh?ng m?i l?n l?i khác nhau và cho ??n nay v?n ch?a có ???c khái ni?m rõ ràng v? DNNN. Tuy nhiên, có c? s? pháp lý ?? xác ??nh DNNN ? Lào d?a vào Lu?t Doanh nghi?p. Lu?t Doanh nghi?p do H?i ??ng Nhà n??c thông qua ngày 18/7/1994, ?i?u 77 ?ã qui ??nh: “DNNN là m?t ??n v? kinh doanh c?a Nhà n??c ???c thành l?p và ??u t? ho?c liên doanh v?i các thành ph?n kinh t? khác v?i s? v?n c?a Nhà n??c t? 51% tr? lên” [119, tr. 26]. Ngu?n v?n c?a DNNN ???c l?y t? s? ??u t? c?a Nhà n??c, s? ?óng góp c? ph?n, ti?n vay ngân hàng ho?c thi?t ch? tài chính ? trong và ngoài n??c trên c? s? ch?p nh?n quy?n, ngh?a v? và l?i ích chính ?áng c?a hai bên ?ã ghi trong các ?i?u l? c?a Lu?t Doanh nghi?p.

Nh? v?y, có th? khái quát nh?ng ??c tr?ng c? b?n sau ?ây c?a DNNN:

– Nhà n??c chi?m trên 50% v?n c?a doanh nghi?p, nh? ?ó Nhà n??c có th? gây ?nh h??ng có tính chi ph?i tr?c ti?p ho?c gián ti?p ??i v?i các doanh nghi?p.

– Các DNNN ??u t? ch?c theo ch? ?? công ty, là m?t pháp nhân, ngu?n thu ch? y?u t? ho?t ??ng kinh doanh, t? h?ch toán và th??ng ph?i th?c hi?n song song c? m?c tiêu kinh t? l?n m?c tiêu xã h?i.

– Tùy theo t?ng qu?c gia, ??nh ngh?a và ??c tr?ng c?a DNNN có th? m? r?ng sang c? các nhóm doanh nghi?p mà Nhà n??c ch? n?m gi? c? ph?n d??i 50% nh?ng có quy?n chi ph?i qu?n lý.

Nh? v?y, m?c dù ?ã có nhi?u ??nh ngh?a v? DNNN ???c lu?t hóa nh? ?ã nêu nh?ng khi gi?i thích lu?t có nhi?u ý ki?n khác nhau xung quanh m?c ?? ??u t? v?n c?a Nhà n??c vào m?t doanh nghi?p ?? có th? coi doanh nghi?p ?ó là DNNN. T? ?ó, chúng ta có th? k?t lu?n m?t doanh nghi?p ???c coi là DNNN khi th?a mãn ba ?i?u ki?n sau:

Th? nh?t: Nhà n??c là c? ?ông chính, s? h?u 100% v?n ho?c s? h?u c? ph?n chi ph?i (trên 50%), ho?c s? h?u c? ph?n ??c bi?t (c? ph?n qui ??nh quy?n qu?n lý c?a Nhà n??c).

Hi?n nay, s? ?an xen các hình th?c s? h?u ??i v?i các lo?i hình doanh nghi?p ?ã tr? thành xu th? chung c?a m?i n?n kinh t? hàng hóa nhi?u thành ph?n v?n hành theo c? ch? th? tr??ng. V?n ?? là hình th?c s? h?u nào chi?m ?u th? trong s? ?an xen ?y s? qui ??nh tính ch?t c?a doanh nghi?p. ??i v?i nh?ng DNNN ?ã c? ph?n hóa ho?c doanh nghi?p c? ph?n, Nhà n??c v?n n?m t? l? c? ph?n chi ph?i, cho nên Nhà n??c là ch? s? h?u l?n nh?t, t? ?ó c? ?ông nhà n??c s? n?m quy?n quy?t ??nh trong H?i ??ng qu?n tr?, s? ??m b?o ???c l?i ích Nhà n??c do có c? ph?n áp ??o.

Th? hai: Doanh nghi?p có nhi?m v? s?n xu?t ra hàng hóa, d?ch v? ?? bán.

Th? ba: Doanh nghi?p có h?ch toán kinh t?.

M?t doanh nghi?p n?u thi?u ?i?u ki?n th? nh?t, thì ?ó là doanh nghi?p t? nhân, thi?u ?i?u ki?n th? hai ho?c ?i?u ki?n th? ba c?ng không ???c coi là DNNN mà ch? ???c coi là c? quan công c?ng thông th??ng.

D? nhiên, DNNN là nh?ng c? s? kinh doanh do Nhà n??c s? h?u hoàn toàn hay m?t ph?n, s?n xu?t ra hàng hóa hay d?ch v? ???c ??a ra bán trên th? tr??ng. Quy?n s? h?u c?a Nhà n??c là ??c ?i?m phân bi?t DNNN v?i nh?ng doanh nghi?p trong khu v?c t? nhân trong khi tính ch?t th??ng m?i c?a chúng l?i phân bi?t chúng v?i nh?ng t? ch?c và c? quan khác c?a Nhà n??c. ??c ?i?m s? h?u c?a Nhà n??c h?u nh? bao gi? c?ng bao g?m c? quy?n ki?m soát ??n m?t m?c ?? nào ?ó, ??n chính sách ch? ??o và quy?n can thi?p vào ho?t ??ng c?a doanh nghi?p.

K?t h?p nh?ng quan ni?m v? DNNN ?ã nêu ? trên, lu?n án cho r?ng: ? CHDCND Lào, DNNN là lo?i doanh nghi?p do Nhà n??c ??u t? v?n thành l?p và qu?n lý, có 100% s? h?u nhà n??c ho?c Nhà n??c chi?m t? l? chi ph?i trong v?n ?i?u l?, có t? cách pháp nhân ??c l?p, th?c hi?n quy?n và ngh?a v? theo lu?t ??nh, ho?t ??ng theo m?c tiêu l?i nhu?n ho?c công ích, có vai trò nòng c?t trong n?n kinh t? nhi?u thành ph?n do n?m gi? nh?ng ngành, l?nh v?c tr?ng y?u, then ch?t c?a n?n kinh t? và do hi?u qu? kinh t?, ti?n b? công ngh?, n?ng su?t lao ??ng và kh? n?ng c?nh tranh c?a doanh nghi?p.

1.1.2. Phân lo?i doanh nghi?p nhà n??c

DNNN là m?t lo?i hình doanh nghi?p thu?c s? h?u nhà n??c, ???c thành l?p b?ng v?n nhà n??c, có vai trò quan tr?ng mà Nhà n??c dùng ?? tr?c ti?p ?i?u ti?t n?n kinh t? ph?c v? cho các m?c ?ích c?a Nhà n??c. Ng??i ta c?ng có th? phân DNNN thành nhi?u lo?i khác nhau tu? theo tiêu chí phân lo?i v? qui mô, ngành ngh? kinh doanh, m?c ?ích thành l?p, ho?t ??ng, m?c ?? s? h?u… Thông th??ng, ? các n??c trên th? gi?i có nhi?u cách phân lo?i khác nhau.

N?u xét theo c? c?u s? h?u thì có hai lo?i DNNN:

M?t là, DNNN ??n ch? s? h?u, là lo?i doanh nghi?p mà ch? s? h?u ch? có Nhà n??c.

Hai là, DNNN ?a s? h?u, là lo?i doanh nghi?p mà Nhà n??c ch? n?m gi? m?t ph?n s? h?u (tùy theo qui ??nh c?a m?i n??c).

N?u xét theo cách phân lo?i c?a Liên h?p qu?c, có ba lo?i DNNN:

Doanh nghi?p s? nghi?p (Department Enterprise) ???c thành l?p trong các ngành cung c?p n??c, ?i?n, giao thông liên l?c. ?ây là DNNN ch? y?u cung c?p hàng hóa d?ch v? công c?ng không l?y l?i nhu?n làm m?c ?ích m?c dù có ý th?c v? tài chính c? g?ng ho?t ??ng có hi?u qu?.

Doanh nghi?p công c?ng (Public Enterprise), ng??i ch? s? h?u chính c?a doanh nghi?p c?ng là Nhà n??c, nh?ng có s? tham gia c?a các c? ?ông trong xã h?i. Lo?i DNNN này ho?t ??ng nh?m c? m?c ?ích xã h?i ch? không ??n gi?n vì m?c tiêu l?i nhu?n.

Doanh nghi?p s? h?u nhà n??c (State Owned Enterprise) là lo?i doanh nghi?p mà Nhà n??c s? h?u toàn b? ho?c m?t ph?n tài s?n c?a doanh nghi?p, ho?t ??ng vì m?c tiêu l?i nhu?n. Vi?c s?n xu?t hàng hóa và d?ch v? d?a trên s? phân tích tài chính, l?i nhu?n và ch?u s? c?nh tranh v?i khu v?c t? nhân trên th? tr??ng.

N?u xét theo m?c tiêu ho?t ??ng thì DNNN ???c chia thành ba nhóm:

  • · Nhóm I: Là các DNNN ho?t ??ng công ích, ph?c v? cho các m?c tiêu chính tr? xã h?i c?a Nhà n??c, ph?c v? cho l?i ích tr?c ti?p c?a toàn xã h?i hay l?i ích công c?ng, chuyên s?n xu?t hàng qu?c phòng, an ninh, y t? c?ng ??ng, v?n hóa… Tiêu chí chu?n ch? y?u ?? ?ánh giá ho?t ??ng c?a DNNN nhóm này là hi?u qu? chính tr? xã h?i, t?c là s? ?n ??nh và an toàn xã h?i g?n v?i môi tr??ng chính tr?, kinh t? và xã h?i. S? ho?t ??ng c?a các doanh nghi?p thu?c nhóm này d?a ch? y?u vào s? bao c?p tài chính c?a Nhà n??c, ch?u s? qu?n lý tr?c ti?p c?a Nhà n??c, s?n xu?t theo k? ho?ch và ??n ??t hàng c?a Nhà n??c.
  • · Nhóm II: Là nhóm các DNNN bán công ích s?n xu?t hàng hóa khuy?n d?ng. V? th?c ch?t, ho?t ??ng c?a nhóm này là bán kinh doanh, là lo?i doanh nghi?p n?a bao c?p, n?a kinh doanh. ?? ?ánh giá ho?t ??ng c?a các doanh nghi?p nhóm này, c?n c?n c? ch? y?u vào k?t qu? th?c hi?n các chính sách xã h?i ??i v?i ng??i lao ??ng và xã h?i nh? phúc l?i xã h?i hay vi?c ?áp ?ng các hàng hóa khuy?n d?ng cho nhu c?u chung.
  • · Nhóm III: Là nhóm các DNNN kinh doanh thu?n túy, m?c ?ích ho?t ??ng c?a nhóm này là s?n xu?t và kinh doanh vì m?c tiêu l?i nhu?n là chính. N?u nh? nhóm th? hai ch? trong ch?ng m?c nào ?ó ch?u s? chi ph?i c?a c? ch? th? tr??ng thì nhóm này ho?t ??ng hoàn toàn bình ??ng v?i các ch? th? ? các thành ph?n kinh t? khác trong c?nh tranh trên th? tr??ng. ??i v?i DNNN lo?i này, Nhà n??c giao v?n ??u t?, doanh nghi?p t? ch? s?n xu?t, b?o t?n và phát tri?n v?n. S? b?o t?n v?n và m?c sinh l?i theo v?n trong s?n xu?t và kinh doanh là tiêu chu?n chính ?? ?ánh giá hi?u qu? ho?t ??ng c?a các doanh nghi?p thu?c nhóm này, ch? tiêu hi?u qu? kinh t? là t? su?t l?i nhu?n.

N?u xét theo góc ?? c?nh tranh, có th? chia DNNN thành ba lo?i:

+ Lo?i DNNN mang tính ??c quy?n.

+ Lo?i DNNN ??c quy?n c?nh tranh.

+ Lo?i DNNN mang tính c?nh tranh.

N?u xét trên qu?n lý hành chính thì có hai lo?i (th?c ch?t theo c?p):

+ DNNN trung ??ng: do chính quy?n trung ??ng thành l?p và qu?n lý.

+ DNNN ??a ph??ng: do chính quy?n ??a ph??ng thành l?p và qu?n lý.

N?u xét theo góc ?? ngu?n v?n có hai lo?i:

+ DNNN 100% v?n c?a Nhà n??c

+ DNNN h?n h?p, Nhà n??c n?m c? ph?n kh?ng ch?.

C?n c? vào s? khác nhau v? ??a v? pháp lu?t, ng??i ta có th? chia thành ba lo?i DNNN nh? sau:

+ DNNN do Chính ph? tr?c ti?p qu?n lý, không có ??y ?? ??a v? pháp nhân ??c l?p.

+ DNNN có ??y ?? ??a v? pháp nhân và toàn b? s? h?u thu?c v? Nhà n??c.

+ DNNN h?n h?p có ??a v? pháp nhân ??c l?p và Nhà n??c có quy?n s? h?u m?t ph?n tài s?n.

Ngoài ra, theo các tiêu chí qui mô ngành ngh?, hình th?c t? ch?c qu?n lý DNNN còn ???c phân lo?i gi?ng nh? h? th?ng phân lo?i chung c?a các doanh nghi?p nói chung.

? Vi?t Nam, theo Lu?t DNNN n?m 1995 và 2003 xét theo góc ?? s? h?u thì DNNN ???c chia thành ba lo?i:

+ Lo?i doanh nghi?p ch? có m?t ch? s? h?u duy nh?t là Nhà n??c.

+ Lo?i doanh nghi?p có nhi?u ch? s? h?u v?n, trong ?ó Nhà n??c n?m gi? trên 50%.

+ Lo?i doanh nghi?p có nhi?u ch? s? h?u v?n, trong ?ó ph?n s? h?u c?a Nhà n??c có t? l? kh?ng ch?

Trên c? s? k? th?a nh?ng quy ??nh c?a Lu?t DNNN n?m 1995, Lu?t DNNN n?m 2003, ?ã s?a ??i và b? sung, ?ã ???c Qu?c h?i khóa XI k? h?p th? 4 thông qua ngày 26/11/2003 tháy th? lu?t DNNN n?m 1995, d?a vào v?n c?a Nhà n??c vào doanh nghi?p, DNNN có th? chi?a thành các lo?i:

+ Công ty nhà n??c: Là doanh nghi?p do nhà n??c s? h?u toàn b? v?n ?i?u l?, các công ty này ???c thành l?p, t? ch?c qu?n lý, ??ng ký ho?t ??ng theo Lu?t DNNN n?m 2003. Công ty nhà n??c có th? chia ra:

  • · Công ty nhà n??c ??c l?p: Là công ty nhà n??c không thu?c c? c?u t? ch?c c?a t?ng công ty nhà n??c.
  • · T?ng công ty nhà n??c: Là hình th?c liên k?t kinh t? trên c? s? t? ??u t?, góp v?n gi?a các công ty nhà n??c, gi?a công ty nhà n??c v?i các doanh nghi?p khác ho?c ???c hình thành trên c? s? t? ch?c và liên k?t các ??n v? kinh t? thành viên có m?i quan h? g?n bó v?i nhau v? l?i ích kinh t? công ngh?, th? tr??ng và các d?ch v? khác trong m?t ho?c m?t s? chuyên ngành kinh t? k? thu?t chính nh?m t?ng c??ng kh? n?ng kinh doanh và th?c hi?n l?i ích c?a các ??n v? thành viên và toàn t?ng công ty.

+ Công ty c? ph?n nhà n??c: Là công ty c? ph?n mà toàn b? c? ?ông là các công ty nhà n??c ho?c t? ch?c ???c nhà n??c ?y quy?n góp v?n ???c t? ch?c và ??ng ký ho?t ??ng theo quy ??nh c?a Lu?t DNNN (2003).

+ Công ty trách nhi?m h?u h?n nhà n??c: Là công ty do các công ty nhà n??c ho?c t? ch?c ???c nhà n??c ?y quy?n ??u t? v?n thành l?p g?m: công ty trách nhi?m h?u h?n nhà n??c m?t thành viên và công ty TNHH nhà n??c có hai thành viên tr? lên.

+ Doanh nghi?p c? ph?n: V?n góp chi ph?i c?a Nhà n??c là doanh nghi?p mà c? ph?n ho?c ph?n v?n góp c?a nhà n??c chi?m trên 50% v?n ?i?u l?. ??i v?i các doanh nghi?p thu?c lo?i này nhà n??c gi? quy?n chi ph?i; có ngh?a là Nhà n??c gi? quy?n ??nh ?o?t ??i v?i ?i?u l? ho?t ??ng, vi?c b? nhi?m, mi?n nhi?m, cách ch?c các ch?c danh qu?n lý ch? ch?t, vi?c t? ch?c và qu?n lý các quy?t ??nh qu?n lý quan tr?ng khác c?a doanh nghi?p.

Các lo?i DNNN nêu trên (tr? các lo?i công ty nhà n??c), m?c dù ???c pháp lu?t th?a nh?n là DNNN nh?ng chúng ???c t? ch?c và ho?t ??ng theo quy ??nh c?a Lu?t Doanh nghi?p n?m 1999, Lu?t DNNN n?m 2003 ch? ?i?u ch?nh quan h? gi?a ch? s? h?u nhà n??c v?i ng??i ??i di?n ph?n v?n góp c?a Nhà n??c t?i các doanh nghi?p ?ó.

C?n c? vào c? c?u t? ch?c qu?n lý nhà n??c, lu?t chia DNNN  n?m 2003 c?ng ?ã quy ??nh hai mô hình t? ch?c qu?n lý DNNN. ?ó là:

+ DNNN có H?QT: Là công ty ho?c t?ng công ty có quy mô l?n, t?m quan tr?ng cao, có b? máy qu?n lý g?m H?QT, Ban ki?m soát, T?ng giám ??c, các phó T?ng giám ??c, k? toán tr??ng và b? máy giúp vi?c, do Th? t??ng Chính ph? ho?c ng??i ???c Th? t??ng Chính ph? ?y quy?n quy?t ??nh.

+ DNNN không có H?QT: Là công ty mà giám ??c do ng??i quy?t ??nh thành l?p doanh nghi?p b? nhi?m, mi?n nhi?m, khen th??ng, k? lu?t…

? CHDCND Lào, DNNN ch? ???c phân lo?i theo các khía c?nh khác nhau nh? tính ch?t s? h?u tài s?n, trách nhi?m pháp lý, qui mô,…

– Theo tính ch?t s? h?u tài s?n thì có hai lo?i:

+ Lo?i DNNN m?t ch? s? h?u, là ??n v? kinh t? 100% v?n, thu?c v? Nhà n??c, ch? y?u áp d?ng cho nh?ng l?nh v?c thi?t y?u c?a n?n kinh t? qu?c dân.

+ Lo?i các DNNN nhi?u ch? s? h?u v?n trong ?ó Nhà n??c có t? l? s? h?u kh?ng ch?. ?ây là lo?i doanh nghi?p bao g?m v?n nhà n??c, v?n liên doanh, v?n huy ??ng công nhân viên ch?c, v?n c? ph?n c?a các c? ?ông khác, v? lâu dài ch? y?u s? là doanh nghi?p c? ph?n có huy ??ng v?n nhàn r?i trong xã h?i ?? kh?c ph?c nh?ng m?t h?n ch? v? ngu?n v?n nhà n??c, ??c ?i?m h?n ch? c?a DNNN lo?i này là trách nhi?m pháp lý h?u h?n c?a các bên chung v?n trong ngh?a v? tài chính.

– Theo trách nhi?m pháp lý thì có hai lo?i DNNN:

+ Lo?i DNNN có trách nhi?m pháp lý vô h?n.

+ Lo?i DNNN có trách nhi?m pháp lý h?u h?n nh? công ty c? ph?n…

– Theo qui mô: Có DNNN qui mô l?n, v?a và nh?. ?? phân lo?i qui mô DNNN ng??i ta dùng các tiêu chu?n v?n, doanh s? và lao ??ng. Thông th??ng, ? Lào, trong ?i?u ki?n hi?n nay, hai tiêu chu?n: v?n và doanh s? là hai tiêu chí phân lo?i v? qui mô quan tr?ng nh?t (xem b?ng 1.1).

 Sean Kuraly Womens Jersey

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *