Thị trường vốn Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Like để cảm ơn người viết

M? ??U

 

1. Tính c?p thi?t c?a ?? tài

Chuy?n n?n kinh t? t?p trung quan liêu bao c?p mang n?ng tính hi?n v?t sang n?n kinh t? th? tr??ng ?òi h?i ph?i hình thành và phát tri?n ??ng b? h? th?ng th? tr??ng, bao g?m: th? tr??ng hàng hóa, d?ch v?; th? tr??ng s?c lao ??ng, th? tr??ng v?n…

Sau 15 n?m ??i m?i, n?n kinh t? ?ã kh?i s?c, ??t n??c ?ã c?n b?n ra kh?i kh?ng ho?ng và b??c vào m?t th?i k? m?i- th?i k? công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa ??t n??c. Nhu c?u v?n r?t l?n (ch? tính riêng giai ?o?n 1996-2000 ?ã c?n t?i 40-42 t? USD) và t?ng nhanh theo nh?p ?? công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa. B?i v?y, xây d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n ? n??c ta hi?n nay là nh?m ?áp ?ng nhu c?u ?ó.

Trong quá trình chuy?n n?n kinh t? n??c ta sang kinh t? th? tr??ng, th? tr??ng v?n ?ang trong quá trình hình thành, song còn ? m?c ?? s? khai. Ngày 20.7.2000, Trung tâm giao d?ch ch?ng khoán thành ph? H? Chí Minh ???c khai tr??ng ?ánh d?u b??c ngo?t trong vi?c xây d?ng th? tr??ng v?n Vi?t Nam. Nh?ng v?a ra ??i và ?i vào ho?t ??ng th? nghi?m, trong ?i?u ki?n n?n kinh t? t?ng tr??ng ch?m l?i m?y n?m nay nên các y?u t? hình thành th? tr??ng nh? hàng hóa, môi tr??ng kinh t? v? mô, môi tr??ng pháp lý, trang thi?t b? k? thu?t, ??i ng? cán b? qu?n lý và nhân viên cho th? tr??ng dù ?ã ???c h?i ?? nh?ng còn r?t non kém – nh?t là s? ph?i h?p gi?a các y?u t? trên ?ây trong th?i gian ??u v?n hành còn ph?i ti?p t?c chu?n b?, ch?nh s?a và hoàn thi?n nhi?u. Do ?ó, xây d?ng, phát tri?n th? tr??ng v?n nói chung, và xây d?ng, phát tri?n, v?n hành th? tr??ng ch?ng khoán nói riêng ?ang là yêu c?u b?c bách hi?n nay.

T? nh?ng lý do trên, “Th? tr??ng v?n Vi?t Nam trong quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa” ???c ch?n làm ?? tài lu?n án.

2. Tình hình nghiên c?u ?? tài

Trên th? gi?i, th? tr??ng v?n ?ã có l?ch s? hàng m?y tr?m n?m, ?ã ???c các nhà kinh t? nghiên c?u, t?ng k?t. Các khái ni?m, công c? c?a th? tr??ng v?n nh?: ch?ng khoán, c? phi?u, trái phi?u…, ??c bi?t là các ch? s? c?a th? tr??ng nh? ch? s? DOW JONE, NIKEI, FIHAM TIME, HANG-SINH…, ?ã tr? thành ph? bi?n trong ??i s?ng kinh t? ? các n??c có n?n kinh t? th? tr??ng phát tri?n.

? n??c ta, ý ni?m v? xây d?ng th? tr??ng v?n ???c ng??i Pháp nêu ra t? n?m 1946, nh?ng do ?i?u ki?n chi?n tranh nên ?ã b? lãng quên. ? phía Nam n?m 1973 chính quy?n Sài Gòn (c?) ban hành s?c l?nh th? tr??ng ch?ng khoán ??u tiên v?i tên: “Th? tr??ng ch?ng khoán Sài Gòn”. Sau ngày ??t n??c th?ng nh?t, c? n??c ti?n lên CNXH, n?n kinh t? v?n hành theo c? ch? k? ho?ch hóa t?p trung. M?i ho?t ??ng huy ??ng phân ph?i s? d?ng v?n cho n?n kinh t? ??u thông qua h? th?ng ngân hàng m?t c?p và h?p tác xã tín d?ng d??i s? ch? huy c?a Nhà n??c. Vì v?y, th? tr??ng v?n không có c? s? ?? t?n t?i.

Chuy?n sang kinh t? th? tr??ng, v?n ?? th? tr??ng v?n ? Vi?t Nam ???c nhi?u nhà kinh t? trong và ngoài n??c quan tâm nghiên c?u. Nhi?u công trình khoa h?c v? th? tr??ng v?n ?ã ???c công b?, ?? c?p ??n nhi?u khía c?nh khác nhau, ?i?n hình là ?? tài “Th? tr??ng v?n – c? ch? ho?t ??ng và s? hình thành ? Vi?t Nam” c?a Vi?n Khoa h?c Tài chính, do Giáo s? Võ ?ình H?o ch? trì (n?m 1992); Lu?n án PTS Khoa h?c kinh t? c?a Tác gi? Tr?n Th? Hà v? “M?t s? nhân t? thúc ??y s? hình thành và phát tri?n th? tr??ng Tài chính ? Vi?t Nam“; Lu?n án PTS Kinh t? c?a Tác gi? Tr?n M?nh D?ng v? “S? hình thành và phát tri?n th? tr??ng v?n ? Vi?t Nam hi?n nay”… T?t c? nh?ng công trình trên là c? s? ?? chúng tôi k? th?a và phát tri?n trong lu?n án này.

3. M?c ?ích và nhi?m v? nghiên c?u

M?c ?ích nghiên c?u c?a lu?n án là làm rõ c? s? lý lu?n và th?c ti?n c?a s? hình thành và phát tri?n th? tr??ng v?n, trên c? s? ?ó ?? xu?t m?t s? gi?i pháp c? b?n v? xây d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n sao cho có th? huy ??ng phân ph?i và s? d?ng v?n có hi?u qu? nh?t ph?c v? quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa.

?? th?c hi?n ???c m?c ?ích trên lu?n án có nhi?m v?:

– Phân tích nh?ng quan ?i?m khác nhau v? th? tr??ng v?n nh?m ch?t l?c nh?ng h?t nhân khoa h?c, h?p lý ?? l?a ch?n quan ?i?m th? tr??ng v?n phù h?p v?i vi?c xây d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n trong ?i?u ki?n công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa.

– Nghiên c?u nh?ng bài h?c kinh nghi?m t?o d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n ? m?t s? n??c khu v?c nh?m v?n d?ng vào th?c ti?n Vi?t Nam.

– Kh?o sát th?c tr?ng th? tr??ng v?n Vi?t Nam hi?n nay, t? ?ó rút ra nh?ng thu?n l?i, khó kh?n, phát hi?n mâu thu?n nh?m tìm ki?m nh?ng gi?i pháp kh?c ph?c có hi?u qu?.

– Xác ??nh m?c tiêu, nguyên t?c và m?t s? gi?i pháp c? b?n nh?m ??y nhanh s? phát tri?n th? tr??ng v?n Vi?t Nam.

4. Gi?i h?n ph?m vi nghiên c?u

Lu?n án nghiên c?u th? tr??ng v?n d??i giác ?? kinh t? chính tr?. Do v?y, ch? y?u làm rõ các ph?m trù kinh t? liên quan ??n th? tr??ng v?n và m?i quan h? gi?a chúng, t? ?ó rút ra nh?ng v?n ?? lý lu?n làm c? s? cho vi?c phân tích th?c ti?n và ?? xu?t các gi?i pháp trong vi?c hình thành và phát tri?n th? tr??ng v?n. Lu?n án không ?i vào v?n ?? k? thu?t, nghi?p v? chi ti?t c?a th? tr??ng v?n.

V? th?i gian nghiên c?u, ch? y?u t?p trung t? 1986 ??n nay.

5. C? s? lý lu?n và ph??ng pháp nghiên c?u

Lu?n án v?n d?ng nh?ng nguyên lý c?a ch? ngh?a Mác – Lênin và t? t??ng H? Chí Minh, quan ?i?m c?a ??ng, các chính sách c?a Nhà n??c v? xây d?ng phát tri?n th? tr??ng v?n trong giai ?o?n hi?n nay. Lu?n án k? th?a k?t qu? nghiên c?u c?a các nhà khoa h?c ?i tr??c, tham kh?o kinh nghi?m c?a m?t s? n??c v? xây d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n trong quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa ??t n??c.

Lu?n án s? d?ng t?ng h?p các ph??ng pháp nghiên c?u c?a khoa h?c kinh t?, trong ?ó chú tr?ng s? d?ng ph??ng pháp phân tích – t?ng h?p, th?ng kê – so sánh t? ?ó khái quát thành nh?ng v?n ?? lý lu?n.

6. ?óng góp khoa h?c và ý ngh?a c?a lu?n án

Phân tích c? s? lý lu?n k?t h?p v?i xem xét kinh nghi?m n??c ngoài lu?n án ?ã khái quát nh?ng v?n ?? mang tính quy lu?t c?a s? hình thành và phát tri?n th? tr??ng v?n, làm rõ h?n nh?ng ?i?u ki?n ti?n ?? c? b?n cho s? hình thành và phát tri?n c?a th? tr??ng v?n Vi?t Nam trong quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa.

Xây d?ng m?c tiêu, nguyên t?c cho s? phát tri?n th? tr??ng v?n Vi?t Nam và làm rõ thêm nh?ng gi?i pháp ch? y?u trong quá trình xây d?ng, phát tri?n th? tr??ng v?n trong quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa t? nay ??n n?m 2020.

Lu?n án có th? làm tài li?u tham kh?o trong các vi?n nghiên c?u, các tr??ng ??i h?c, cao ??ng kh?i kinh t?, các c? quan ho?ch ??nh chính sách, qu?n lý kinh t?, tài chính, ti?n t? ? n??c ta.

7. B? c?c c?a lu?n án

Ngoài ph?n m? ??u, k?t lu?n, danh m?c tài li?u tham kh?o và các ph? l?c, n?i dung lu?n án g?m 3 ch??ng, 7 ti?t.


Ch??ng 1

NH?NG C? S? LÝ LU?N VÀ TH?C TI?N V? TH? TR??NG V?N

1.1. LÝ LU?N CHUNG V? TH? TR??NG V?N

1.1.1. Khái ni?m v?n và th? tr??ng v?n

1.1.1.1. Khái ni?m v? v?n

??i v?i t?t c? các qu?c gia, v?n là m?t y?u t? không th? thi?u trong quá trình t?ng tr??ng và phát tri?n kinh t?. Trên bình di?n v? mô, t?t c? các chi?n l??c, các ch??ng trình phát tri?n kinh t? xã h?i xóa ?ói gi?m nghèo, ch??ng trình 135 (ch??ng trình phát tri?n kinh t? xã h?i các xã vùng sâu, vùng xa, biên gi?i, h?i ??o), ch??ng trình ph? xanh ??t tr?ng, ??i núi tr?c… ??u c?n ??n v?n. ??i v?i các doanh nghi?p v?n không ch? c?n cho vi?c mua s?m máy móc thi?t b?, thuê m?t b?ng, nhà x??ng, nhân công… mà còn c?n cho l?u chuy?n và tiêu th? s?n ph?m, d?ch v?. ??c bi?t trong quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa (CNH, H?H), vi?c th?c hi?n chuyên môn hóa, h?p tác hóa, m?c ?? áp d?ng các ti?n b? c?a khoa h?c k? thu?t tiên ti?n vào s?n xu?t và ??i s?ng di?n ra nhanh chóng, thì nhu c?u v?n càng tr? nên b?c thi?t. Do v?y, v?n càng có vai trò ??c bi?t quan tr?ng và t?pt trung v?n, tích l?y v?n tr? thành chìa khóa cho s? thành công c?a CHN, H?H nói riêng và c?a t?ng tr??ng và phát tri?n kinh t? nói chung.

Trong l?ch s? kinh t? ?ã có nhi?u cách ti?p c?n khác nhau, nhi?u cách hi?u khác nhau, do ?ó c?ng có nhi?u quan ni?m khác nhau v? v?n. D??i ?ây là m?t s? quan ni?m c? b?n.

Trong b? “T? b?n”, C.Mác ?ã khái quát hóa ph?m trù v?n qua ph?m trù t? b?n. Trong quá trình nghiên c?u s? chuy?n hóa c?a ti?n thành t? b?n C.Mác k?t lu?n: “Nh? v?y là giá tr? ?ng ra lúc ban ??u không nh?ng ???c b?o toàn trong l?u thông, mà còn thay ??i ??i l??ng c?a nó, còn c?ng thêm m?t giá tr? th?ng d?, hay ?ã t? t?ng thêm giá tr?. Chính s? v?n ??ng ?y ?ã bi?n giá tr? ?ó thành t? b?n” [46, tr. 228].

 K?t lu?n này ?ã bao hàm ??y ?? tính ch?t và ch?c n?ng c?a v?n: là t? b?n (v?n), thì ph?i luôn ? tr?ng thái v?n ??ng (???c ném vào quá trình s?n xu?t và l?u thông) trong quá trình v?n ??ng này t? b?n (v?n) ph?i ???c l?n lên, ???c sinh sôi n?y n? (ch?c n?ng sinh l?i).

Các tác gi? c?a cu?n “T? ?i?n kinh t? th? tr??ng” cho r?ng: v?n, t? b?n (capital) là “nh?ng tài s?n có kh? n?ng t?o ra thu nh?p và b?n thân nó c?ng ???c tái t?o ra” [3, tr. 56].

Còn cu?n “Chú gi?i thu?t ng? k? toán M?” do các tác gi? H? V?n Kim M?c và ?iêu Qu?c Tín biên so?n cho r?ng: v?n là “t?ng s? ti?n bi?u hi?n ngu?n g?c hình thành c?a tài s?n ???c ??u t? trong kinh doanh ?? t?o ra thu nh?p và l?i t?c” [51, tr. 29].

? Vi?t Nam, cu?n “T? ?i?n ti?ng Vi?t” c?a Vi?n Ngôn ng? vi?t: v?n là “t?ng th? nói chung nh?ng tài s?n b? ra lúc ban ??u th??ng bi?u hi?n b?ng ti?n dùng trong s?n xu?t kinh doanh, nói chung trong ho?t ??ng sinh l?i” [65, tr. 1164].

Kh?o c?u các khái ni?m trên ?ây cho th?y: v? hình th?c v?n phong, v? xác ??nh các hình thái c?a v?n trong các quan ni?m còn có nh?ng ?i?m khác nhau, nh?ng t?t c? các quan ni?m ??u có ?i?m chung là: Th? nh?t, v?n có th? t?n t?i d??i nhi?u hình thái khác nhau, có th? là ti?n, là các lo?i tài s?n (???c giá tr? hóa)… Th? hai, ?ã là v?n thì ph?i g?n v?i s? v?n ??ng (g?n v?i quá trình s?n xu?t), ??c bi?t ?ã là v?n thì ph?i sinh l?i. ?ây chính là các ??c tr?ng c? b?n c?a v?n.

T? s? phân tích trên ?ây, theo chúng tôi có th? hi?u, v?n là hình thái giá tr? c?a các y?u t? s?n xu?t tham gia ho?c s?n sàng tham gia vào quá trình tái s?n xu?t nh?m m?c tiêu sinh l?i c?a m?t ??n v? kinh t? hay qu?c gia. Nó bao g?m tài s?n tài chính, tài s?n h?u hình, tài s?n vô hình.

?? hi?u ?úng b?n ch?t c?a v?n, c?n ph?i l?u ý m?t s? khía c?nh sau:

Th? nh?t, v?n là hình thái giá tr? ???c bi?u hi?n b?ng ti?n. Ngh?a là, v?n ph?i ??i di?n cho m?t l??ng giá tr? hàng hóa, d?ch v?, tài s?n nh?t ??nh. Cho nên v?n không ch? t?n t?i d??i hình th?c giá tr? ??c l?p – ti?n t? mà còn t?n t?i trong các tài s?n h?u hình, và vô hình. Nó là k?t tinh c?a giá tr?, ???c bi?u hi?n b?ng ti?n nh?ng không ph?i là ??ng ti?n in ra không có m?t lo?i giá tr? nào b?o ??m. Quan ?i?m này r?t quan tr?ng, nó ?ã t?ng ?ánh b?i quan ?i?m cho r?ng: Vi?c in ti?n cho ??u t? là phát hành lành m?nh. Th?c ra, b?t k? m?t s? phát hành thêm ti?n nào mà không có giá tr? hàng hóa, d?ch v? b?o ??m ??u mang l?i h?u qu? nh? nhau ?ó là l?m phát.

Th? hai, v?n ???c bi?u hi?n b?ng ti?n, nh?ng không ph?i t?t c? ti?n ??u là v?n. Ti?n ch? bi?n thành v?n khi nó ???c s? d?ng vào m?c ?ích ??u t? ho?c kinh doanh. Ti?n tiêu dùng hàng ngày, ti?n d? tr? không ???c coi là v?n. ?ó là nh?ng kho?n ti?n chi tiêu, ti?n ?? dành là các kho?n chi không có kh? n?ng sinh l?i, không th? t?o ra s? phát tri?n kinh t?. Ch? nh?ng ??ng ti?n in ra ???c b?o ??m b?ng tài s?n th?t, ???c ??a vào kinh doanh v?i m?c tiêu sinh l?i m?i là v?n.

Trong n?n kinh t?, vi?c s? d?ng ti?n trong ??u t? kinh doanh chính là quá trình v?n ??ng c?a v?n. Trong quá trình v?n ??ng ti?n ra ?i r?i quay tr? v? ?i?m xu?t phát ban ??u v?i m?t l??ng l?n h?n b?n thân nó. Th?c t? s?n xu?t kinh doanh nó có th? v?n ??ng d??i ba hình th?c.

M?t là, T – T’. ?ây là hình th?c v?n ??ng v?n c?a các t? ch?c tài chính trung gian.

Hai là, T – H – T’. ?ây là hình th?c v?n ??ng c?a v?n ? các doanh nghi?p th??ng m?i và d?ch v?.

Ba là, T – H – SX – H’ – T’. ?ây là hình th?c v?n ??ng c?a v?n ? các doanh nghi?p s?n xu?t.

Trong ?ó:

SX: quá trình s?n xu?t kinh doanh.

H: t? li?u s?n xu?t, s?c lao ??ng…, nh?ng hàng hóa vô hình.

T: l??ng ti?n ban ??u ??a vào ??u t? kinh doanh.

H’: hàng hóa thu ???c sau quá trình s?n xu?t kinh doanh.

T’: l??ng ti?n thu ???c sau quá trình s?n xu?t kinh doanh. Chú ý T’>T và T’ = T+Dt.

Dt là l??ng giá tr? t?ng thêm sau quá trình ??u t? kinh doanh.

Th? ba, trong KTTT v?n c?ng là m?t hàng hóa, nó tr? thành hàng hóa v?i ?i?u ki?n: v?n ???c xu?t ra cho vay trong m?t th?i gian nh?t ??nh và s? quay tr? v? tay ng??i ch? s? h?u khi ??n th?i gian ?áo h?n; và khi quay tr? v? v?n s? ?em theo m?t l??ng giá tr? l?n h?n, ph?n l?n h?n này ???c g?i là l?i t?c. ?? c?p ??n v?n ?? này C.Mác vi?t:

Ti?n ch? ???c ?em nh??ng l?i v?i hai ?i?u ki?n, m?t là, nó s? quay tr? v? ?i?m xu?t phát sau m?t k? h?n nh?t ??nh, và hai là, nó s? quay tr? v? ?i?m ?ó v?i t? cách là t? b?n ?ã th?c hi?n, ngh?a là sau khi ?ã th?c hi?n ???c các giá tr? s? d?ng c?a nó, th?c hi?n ???c các kh? n?ng c?a nó là s?n xu?t ra giá tr? th?ng d? [47, tr. 525].

Tính ch?t ??c bi?t c?a hàng hóa v?n th? hi?n khi tiêu dùng nó không nh?ng v?n gi? ???c giá tr? và giá tr? s? d?ng c?a nó, mà còn làm cho giá tr? và giá tr? s? d?ng ?ó t?ng lên. Mác vi?t:

??i v?i các hàng hóa khác, cu?i cùng giá tr? s? d?ng c?a chúng ??u do ng??i mua tiêu dùng ?i, ??ng th?i th?c th? c?a hàng hóa và giá tr? c?a nó ??u c?ng bi?n m?t theo. Trái l?i, hàng hóa t? b?n có các ??c tính là: khi giá tr? s? d?ng c?a nó ???c ???c ?em tiêu dùng ?i, hàng hóa – t? b?n không nh?ng v?n gi? ???c giá tr? và giá tr? s? d?ng c?a nó, mà còn làm cho giá tr? và giá tr? s? d?ng ?ó t?ng thêm lên n?a [47, tr. 537].

Có ???c ?i?u này là do ng??i s? h?u v?n ch? bán quy?n s? d?ng v?n trong m?t th?i gian nh?t ??nh, giá c? c?a v?n ???c g?i là l?i t?c. Chính nh? s? tách r?i gi?a quy?n s? h?u và quy?n s? d?ng v?n ?ã làm cho v?n có th? ???c l?u thông trong kinh doanh và sinh l?i.

Th? t?, v?n ???c th? hi?n b?ng ti?m n?ng và l?i th? vô hình. ?i?u này tr??c ?ây ít ???c chú ý, nh?ng trong th?c t?, vai trò c?a nó l?i r?t l?n. Ngày nay ng??i ta ?ang tìm cách “giá tr? hóa” chúng. Ti?m n?ng và l?i th? vô hình c?a m?t xí nghi?p, m?t qu?c gia r?t ?a d?ng nh?: v? trí ??a lý, b?n quy?n sáng ch?, uy tín trên th? tr??ng, tri th?c c?a ng??i lao ??ng… Khái ni?m chung ?? ch? ngu?n v?n này ??i v?i m?t xí nghi?p là “Good Will” (giá tr? tài s?n vô hình c?a công ty).

Trong nghiên c?u và trong th?c ti?n qu?n lý kinh t? c? t?m v? mô l?n vi mô, tùy theo m?c ?ích nghiên c?u và qu?n lý, ng??i ta th??ng c?n c? vào nh?ng tiêu th?c khác nhau, ?? phân chia v?n thành nh?ng b? ph?n khác nhau nh?m ??t ???c m?c ?ích nghiên c?u hay tìm ra nh?ng bi?n pháp huy ??ng qu?n lý, s? d?ng v?n có hi?u qu? h?n.

– Trong b? “T? b?n”, C. Mác d?a vào nhi?u tiêu th?c khác nhau ?? phân lo?i t? b?n (v?n), cách phân lo?i này có ý ngh?a l?n trong qu?n lý và s? d?ng v?n. M?t là, c?n c? vào kh? n?ng thay ??i giá tr? c?a các b? ph?n t? b?n trong quá trình s?n xu?t. B? ph?n t? b?n không thay ??i ??i l??ng giá tr? c?a nó trong su?t quá trình s?n xu?t mà chuy?n toàn b? giá tr? c?a nó vào s?n ph?m trong quá trình s?n xu?t ???c C. Mác g?i là t? b?n b?t bi?n (constantis), ?ó là b? ph?n t? li?u s?n xu?t nh? máy móc thi?t b?, nhà x??ng, nguyên nhiên v?t li?u. B? ph?n t? b?n bi?n thành s?c lao ??ng thì l?i thay ??i giá tr? c?a nó trong quá trình s?n xu?t, nó không ch? b?o toàn ???c giá tr? c?a nó mà còn t?o ra m?t giá tr? l?n h?n chính b?n thân nó – ???c C. Mác g?i là t? b?n kh? bi?n (Variantis). T? k?t qu? nghiên c?u này C. Mác ?ã phát hi?n ra ngu?n g?c giá tr? th?ng d? – m?t trong nh?ng m?u ch?t c?n b?n c?a phát ki?n l?n c?a C. Mác – h?c thuy?t giá tr? th?ng d?. D??i giác ?? v?n, ta có th? th?y ngu?n g?c sinh l?i c?a v?n chính là t? b? ph?n t? b?n kh? bi?n. Tuy nhiên, không th? ph? nh?n vai trò k?t h?p c?a b? ph?n t? b?n b?t bi?n trong quá trình s?n xu?t kinh doanh. Hai là, c?n c? vào tính ch?t chu chuy?n c?a t? b?n và ph??ng th?c chuy?n d?ch giá tr? c?a các b? ph?n t? b?n sang s?n ph?m m?i, C. Mác chia thành: t? b?n c? ??nh và t? b?n l?u ??ng. T? b?n c? ??nh bao g?m nh?ng y?u t? c?a t? b?n s?n xu?t tham gia toàn b? vào quá trình s?n xu?t, nh?ng chuy?n t?ng ph?n giá tr? sang s?n ph?m m?i theo m?c ?? hao mòn c?a nó – ?ó là s? v?n ?ng tr??c ?? mua máy móc thi?t b? nhà x??ng… T? b?n l?u ??ng bao g?m nh?ng y?u t? c?a t? b?n s?n xu?t ???c chuy?n toàn b? giá tr? m?t l?n vào s?n ph?m m?i trong quá trình s?n xu?t, v? hình th?c v?t th? t? b?n l?u ??ng là nguyên nhiên v?t li?u và c? b? ph?n ?ng tr??c ?? tr? ti?n công lao ??ng.

– C?n c? vào hình th?c t?n t?i, v?n ???c chia thành các ngu?n: v?n ti?n t? và các tài s?n. Trong các tài s?n ???c chia ra tài s?n h?u hình và tài s?n vô hình.

– C?n c? vào ch? s? h?u ngu?n v?n v?n ???c chia ra: v?n ch? s? h?u (v?n t? có) và v?n vay. Cách phân chia này có ý ngh?a r?t l?n trong nghiên c?u th? tr??ng v?n (TTV) – nó là c? s? hình thành TTV. Qu? s?n xu?t c?a các doanh nghi?p c?ng nh? qu? tiêu dùng c?a các h? gia ?ình, qu? qu?c gia th??ng xuyên n?m trong tình tr?ng lúc thì t?m th?i th?a d? do ch?a s? d?ng ??n, lúc thì thi?u do ch?a ?? chi. T? ?ó n?y sinh nhu c?u cho vay và ?i vay v? v?n. S? g?p g? gi?a cung và c?u v? v?n hình thành nên TTV.

– C?n c? vào th?i gian cho vay c?a ng??i ch? s? h?u và th?i gian tr? n? c?a ng??i s?n xu?t kinh doanh, v?n ???c chia ra: v?n dài h?n, v?n trung h?n và v?n ng?n h?n.

– C?n c? vào giá tr? c?a v?n ??u t? trong th?c t? và “b?n sao” (gi?y ch?ng nh?n ch? s? h?u ngu?n v?n ??u t? – ch?ng khoán) v?n ???c chia ra v?n th?c và v?n ?o hay t? b?n th?t và t? b?n gi?.

– C?n c? vào lãnh th? qu?c gia, v?n ???c chia ra v?n trong n??c và v?n n??c ngoài.

1.1.1.2. Khái ni?m th? tr??ng v?n

Trong n?n kinh t? th? tr??ng, m?i ho?t ??ng kinh t? gi?a các ch? th? s?n xu?t kinh doanh, h? gia ?ình và các t? ch?c kinh t? – xã h?i ??u ???c th?c hi?n thông qua th? tr??ng, và do ?ó, hình thành nên h? th?ng th? tr??ng trong ?ó có TTV. Th? tr??ng ?ã có l?ch s? hàng tr?m n?m, nh?ng cho ??n nay ng??i ta v?n có nh?ng quan ni?m khác nhau và cách phân lo?i khác nhau v? th? tr??ng tùy theo t?ng tr??ng phái, t?ng qu?c gia, th?m chí t?ng h?c gi?. Có tình hình này là do m?i tr??ng phái, m?i tác gi? xu?t phát t? nh?ng ph??ng pháp ti?p c?n khác nhau ?? ??t m?c ?ích khác nhau, l?a ch?n nh?ng tiêu chí khác nhau c?n c? vào nh?ng ??c tr?ng ??c ?i?m khác nhau và do tính ??c thù trong quá trình phát tri?n kinh t? th? tr??ng (KTTT) ? t?ng n??c.

Trong b?i c?nh ?ó, vi?c phân lo?i th? tr??ng v?n c?ng có nh?ng quan ?i?m khác nhau. Hi?n t?i n?i lên hai tr??ng phái ch? y?u.

– Tr??ng phái th? nh?t, theo tài li?u c?a Pháp và m?t s? n??c khác cho r?ng: th? tr??ng v?n là th? tr??ng giao d?ch c? các ngu?n v?n ng?n h?n và dài h?n. C?n c? vào ph??ng th?c chuy?n d?ch v?n theo thu?c tính th?i gian và hình th?c v?n ??ng, th? tr??ng v?n ???c phân bi?t thành th? tr??ng ti?n t? và th? tr??ng tài chính. Có th? mô hình hóa theo s? ?? 1.1.

S? ?? 1.1: Mô hình TTV theo tài li?u c?a Pháp

Quan ?i?m này có ?u ?i?m là, n?i dung khái ni?m bao quát h?t các lo?i v?n. V?n ng?n h?n hay dài h?n thì c?ng ??u là v?n, và khi ??ng v?n ???c mua bán thông qua quan h? cung – c?u thì ??u là th? tr??ng v?n. Tuy nhiên khi ?i vào phân bi?t (phân lo?i) các b? ph?n c?a TTV thì, quan ?i?m này ch?a ?? c?n c?. Vì tài chính là m?t khái ni?m r?ng, bao g?m nhi?u khâu và nhi?u l?nh v?c ho?t ??ng, do ?ó th? tr??ng tài chính c?ng là khái ni?m r?ng ?? ch? t?t c? các ho?t d?ng giao d?ch các ngu?n v?n tài chính – k? c? ngu?n tài chính ng?n h?n và dài h?n.

– Tr??ng phái th? hai, theo quan ?i?m c?a M?, Anh, ??c và m?t s? n??c khác. Tr??ng phái này ti?p c?n th? tr??ng v?n t? h? th?ng th? tr??ng. Theo h?, h? th?ng th? tr??ng bao g?m th? tr??ng hàng hóa và d?ch v?, th? tr??ng s?c lao ??ng và th? tr??ng tài chính. Th? tr??ng tài chính ???c ??nh ngh?a là “th? tr??ng trong ?ó v?n ???c chuy?n t? nh?ng ng??i hi?n có v?n d? th?a sang nh?ng ng??i thi?u v?n” [49, tr. 35].

 V? c?u trúc c?a th? tr??ng tài chính, thì có nhi?u phân lo?i khác nhau, m?i cách minh h?a các ??c ?i?m c?t lõi c?a th? tr??ng này. Cách phân lo?i quan tr?ng và có ý ngh?a nh?t trong nghiên c?u TTV là vi?c phân chia th? tr??ng tài chính thành th? tr??ng ti?n t? và TTV. Vi?c phân chia này d?a vào nhi?u c?n c? khác nhau, nh?ng chung qui l?i có hai c?n c? ch? y?u sau:

M?t là, c?n c? vào th?i gian s? d?ng v?n vay c?a ng??i ?i vay và th?i gian cho vay c?a ng??i tích l?y. Theo tiêu chu?n này,ng??i ta phân bi?t hai lo?i v?n: v?n ng?n h?n và v?n dài h?n. Các ngu?n v?n ng?n h?n v?n ??ng không t?p trung, ch? y?u là các ph??ng ti?n thanh toán và ???c qui thành ??i t??ng c?a th? tr??ng ti?n t?. Các ngu?n v?n dài h?n v?n ??ng t?p trung thành các kênh l?n và có kh?i l??ng l?n, ?? ?áp ?ng nhu c?u ??u t? vào s?n xu?t, kinh doanh và ???c t? l?i trên các ?i?m giao d?ch l?n, ???c coi là ??i t??ng c?a th? tr??ng v?n.

Hai là, c?n c? vào hình th?c v?n ??ng c?a các ngu?n tài chính, d?a vào các hình th?c v?n ??ng này,ng??i ta phân ra thành hai lo?i: v?n ??ng gián ti?p và v?n ??ng tr?c ti?p. T??ng ?ng v?i hai hình th?c v?n ??ng nói trên c?a các ngu?n v?n là hai d?ng th? tr??ng: th? tr??ng ti?n t? (chuyên môn hóa các công c? tài chính gián ti?p) và th? tr??ng v?n (chuyên môn hóa các công c? tài chính tr?c ti?p).

+ Th? tr??ng ti?n t?, là th? tr??ng có th?i h?n m?t n?m, l?y ph??ng ti?n tài chính, tín d?ng ng?n h?n làm ??i t??ng mua bán, nh? các ch?ng ch? ti?n g?i ti?t ki?m, các k? phi?u th??ng m?i, các kh? ??c giao hàng, các tín phi?u kho b?c ng?n h?n… ??c ?i?m n?i b?t c?a các công c? tài chính trên th? tr??ng ti?n t? là có kh? n?ng thanh toán cao và ít r?i ro, ??c bi?t ??i v?i nh?ng ng??i c?n m?t kho?n ti?n m?t thì h? có th? d? dàng bán các lo?i phi?u ghi n? ng?n h?n h?n là bán các lo?i phi?u ghi n? dài h?n và ch?u m?t mát ít. H?n n?a, các ch?ng khoán ng?n h?n ít r?i ro, vì th?i gian hoàn v?n ng?n, và ng??i ch? n? có th? tính toán ???c ngay giá c? và lãi su?t c?a nó b?ng các phép tính ??n gi?n. Giá c? c?a các phi?u ghi n? này c?ng r?t linh ho?t theo qui lu?t cung- c?u. Vì các lý do trên mà các th? nhân và pháp nhân hay mua các lo?i phi?u ghi n? ng?n h?n h?n là các ch?ng khoán dài h?n.

??i t??ng tham gia th? tr??ng ti?n t? là các ngân hàng th??ng m?i (NHTM) và các t? ch?c tín d?ng (TCTD) th?c hi?n ch?c n?ng vay ?? cho vay v?i lãi su?t cao h?n.

Có th? phân bi?t hai nghi?p v? ???c th?c hi?n trên th? tr??ng ti?n t?, M?t là, nghi?p v? cho vay ng?n h?n c?a Ngân hàng Trung ??ng (NHT?), ho?c c?a các TCTD có s? d? t?m th?i v? kh? n?ng chi tr? ??i v?i các TCTD ?ang g?p khó kh?n v? ngu?n v?n huy ??ng. Hai là, nghi?p v? mua, bán các ch?ng khoán ng?n h?n.

Th? tr??ng ti?n t? g?m có th? tr??ng tín d?ng liên hàng, th? tr??ng ??i ti?n m?t, th? tr??ng n?i h?i liên hàng và th? tr??ng tín phi?u kho b?c.

+ Th? tr??ng v?n, là th? tr??ng mua, bán các ch?ng khoán và các gi?y ghi n? trung ho?c dài h?n.

??c ?i?m n?i b?t c?a th? tr??ng v?n (hay th? tr??ng t? b?n) là th?i h?n dài, ??u t? v?n mang tính ch?t s?n xu?t kinh doanh. Quan ?i?m này có th? mô hình hóa qua s? ?? 1.2.

S? ?? 1.2: Mô hình TTV theo quan ni?m các n??c Anh, M?

Quan ?i?m này có ?u ?i?m n?i b?t là, nghiên c?u TTV trong n?n kinh t? th? tr??ng mà ti?p c?n t? giác ?? h? th?ng th? tr??ng là h?p lý, cách phân chia này ??n gi?n, d? hi?u. Song cách phân chia này c?ng có nh??c ?i?m là ch?a bao quát ???c h?t các ngu?n v?n ???c trao ??i mua bán trên th? tr??ng (v?n ng?n h?n).

Qua s? phân tích ?u và nh??c ?i?m c?a hai quan ?i?m c? b?n trên ?ây, chúng tôi th?y: s? d? còn có quan ni?m và cách phân lo?i khác nhau v? các lo?i th? tr??ng là do: th? nh?t, các tác gi? xu?t phát t? gi?i h?n n?i hàm c?a các khái ni?m (ti?n t?, tài chính, t? b?n…) mà ??a ra các ??nh ngh?a theo ngh?a r?ng, h?p khác nhau; th? hai, xu?t phát t? thói quen truy?n th?ng và quá trình phát tri?n KTTT ? t?ng n??c. Vì nh?ng lý do ?ó mà ? ngay các n??c có n?n KTTT phát tri?n cao t? hàng tr?m n?m nay v?n t?n t?i nh?ng quan ni?m khác nhau v? phân lo?i các th? tr??ng nói chung và các TTV, tài chính, ti?n t? nói riêng. ? Vi?t Nam hi?n nay, các tác gi? nghiên c?u v?n ?? này ?ã xu?t phát t? nh?ng tài li?u và t? li?u ? nhi?u n??c khác nhau, do ?ó c?ng ??a ra nh?ng quan ni?m và cách th?c khác nhau v? phân lo?i th? tr??ng là ?i?u d? hi?u. Vi?c l?a ch?n quan ?i?m nào, ph? thu?c r?t nhi?u vào m?c ?ích, ph?m vi nghiên c?u và hoàn c?nh c? th? c?a t?ng qu?c gia trong quá trình xây d?ng và phát tri?n TTV.

Theo chúng tôi, trong chi?n l??c xây d?ng và phát tri?n th? tr??ng v?n ph?c v? quá trình CNH, H?H nên thiên v? v?n d?ng quan ?i?m c?a tr??ng phái th? hai và quan ni?m th? tr??ng v?n là th? tr??ng mua bán, chuy?n nh??ng các ngu?n v?n trung, dài h?n d??i hình th?c các kho?n vay, các ch?ng khoán và các gi?y ghi n? trung và dài h?n khác. Nh? v?y, ? ?ây th? tr??ng v?n ???c hi?u theo ngh?a h?p- ch? bao g?m các ngu?n v?n trung, dài h?n, và nó bao g?m hai b? ph?n. Th? tr??ng tín d?ng dài h?n (TTTDDH) và th? tr??ng ch?ng khoán (TTCK). Ch?p nh?n quan ?i?m này là d?a trên các c? s? sau ?ây:

Tr??c h?t, c?n ph?i kh?ng ??nh r?ng, vi?c phân ??nh ra các b? ph?n c?a th? tr??ng tài chính, và sau ?ó là các b? ph?n c?a th? tr??ng v?n theo quan ni?m trên ?ây ch? là bi?n pháp ?? t?o ?i?u ki?n thu?n l?i cho quá trình nghiên c?u t?ng lo?i th? tr??ng nh? m?t khái ni?m kinh t? t?n t?i ??c l?p và ly khai ra kh?i các m?i quan h? gi?a các b? ph?n c?u thành c?a nó. ?ây là m?t ph??ng pháp khoa h?c th??ng ???c áp d?ng khi nghiên c?u các v?n ?? kinh t?- xã h?i ch? không hoàn toàn có ý mu?n tuy?t ??i hóa m?t này, m?t khác (ch? có v?n dài h?n m?i là v?n, còn v?n ng?n h?n không ph?i là v?n) nh? m?t s? tác gi? ?ã phê phán. Trên th?c t?, không ph?i d? dàng có th? ch? ra ?âu là khu v?c chuyên môn hóa c?a th? tr??ng ti?n t? và ?âu là khu v?c chuyên môn hóa c?a th? tr??ng v?n. Hai th? tr??ng này có m?i quan h? h?u c? kh?ng khít v?i nhau, các bi?n ??i v? giá c? (lãi su?t) trên th? tr??ng ti?n t? di?n ra th??ng kéo theo các bi?n ??i tr?c ti?p trên th? tr??ng v?n. Ng??c l?i, các thay ??i (v? ch? s? ch?ng khoán hay giá c? c? phi?u) c?a th? tr??ng v?n c?ng ph?n ánh các hi?n t??ng t?t hay x?u ?ã và ?ang ho?c s? x?y ra trên th? tr??ng ti?n t?. Các chính sách c?a Nhà n??c nh?, chính sách lãi su?t, ti?n t? v?i m?c ?ích phát tri?n th? tr??ng ti?n t? ??ng th?i c?ng là các y?u t? ng?n c?n ph?m vi ho?t ??ng c?a TTV. Xu?t phát t? ?òi h?i c?a th?c t?, trong t??ng lai s? không t?n t?i m?t th? tr??ng ti?n t? thu?n túy c?ng nh? không th? có m?t TTV thu?n túy, mà s? t?n t?i m?t th? tr??ng tài chính (v?n)- ti?n t? h?n h?p ch?u s? chi ph?i c?a các quy lu?t kinh t? khách quan c?a n?n kinh t? th? tr??ng có ?i?u ti?t.

Hai là, m?c tiêu c?a lu?n án là nghiên c?u, ?? xu?t nh?ng gi?i pháp xây d?ng th? tr??ng v?n nh?m b?o ??m t?t cho quá trình huy ??ng, phân ph?i, s? d?ng v?n cho t?ng tr??ng và phát tri?n kinh t? nói chung và quá trình công nghi?p hóa, hi?n ??i hóa nói riêng. Nói ??n v?n cho t?ng tr??ng và phát tri?n b?n v?ng tr??c h?t và xuyên su?t tr?ng tâm c?a v?n ?? là v?n ??u t? và hi?u qu? s? d?ng v?n ??u t? (v?n trung dài h?n) ch? không ph?i là v?n thanh toán (v?n ng?n h?n). M?t khác trong qu?n lý v?n thì v?n dài h?n (v?n c? ??nh) là c? s?, là c?n c? ?? cân ??i v?n ng?n h?n (v?n l?u ??ng) ch? không ph?i là ng??c l?i l?y v?n l?u ??ng làm c?n c? ?? xác ??nh, cân ??i v?n c? ??nh.

Th?c t? bài h?c c?a cu?c kh?ng ho?ng tài chính ti?n t? ?ông Á v?a qua cho th?y: trong các nguyên nhân d?n ??n kh?ng ho?ng có m?t nguyên nhân quan tr?ng là m?t cân ??i gi?a các ngu?n v?n, ?a s? các n??c ch?u ?nh h??ng n?ng n? c?a kh?ng ho?ng ??u chuy?n m?t s? l?n v?n vay ng?n h?n sang ??u t? dài h?n (vào các ngành có th?i gian thu h?i v?n ch?m nh? xây d?ng ??a ?c, khách s?n…). Nh? v?y, xây d?ng th? tr??ng v?n mà chú tr?ng ??n v?n dài h?n là ?ã n?m ???c cái g?c c?a v?n ?? chi?n l??c v?n.

Ba là, th?c ti?n huy ??ng, phân ph?i, s? d?ng v?n ? n??c ta trong nh?ng n?m qua cho th?y, trong khi các NHTM th?a v?n không cho vay ???c thì các doanh nghi?p l?i h?t s?c “?ói v?n”. ?i sâu h?n vào tình hình trên thì th?y r?ng, các doanh nghi?p c?n v?n trung, dài h?n cho ??u t?, trong khi ?ó các ngân hàng l?i ch? huy ??ng ???c v?n ng?n h?n. ?i?u này ??t ra v?n ?? là các ngân hàng ph?i thay ??i c? c?u huy ??ng v?n, chuy?n t? huy ??ng v?n ng?n h?n sang huy ??ng v?n dài h?n và Nhà n??c ph?i có chính sách khuy?n khích huy ??ng v?n trung, dài h?n cho ??u t? phát tri?n.

Th? t?, TTV là m?t kênh d?n v?n có c?u trúc ph?c t?p, khi phát tri?n ??n m?t m?c ?? nào ?ó thì nó mang tính ch?t qu?c t? r?t cao. Vì v?y, xây d?ng TTV ph?i tính ??n y?u t? d? hòa nh?p qu?c t? khi có ?i?u ki?n. Trên th? gi?i, ?a s? các n??c, ??c bi?t là nh?ng trung tâm tài chính qu?c t? ??u có mô hình TTV ???c xây d?ng trên quan ni?m này. H?n n?a, hi?n nay ?a s? sách giáo khoa v? l?nh v?c tài chính ngân hàng, k? c? sách d?ch c?a n??c ngoài và sách do các h?c gi? trong n??c biên so?n ?ang ???c gi?ng d?y ? cá tr??ng ??i h?c chuyên ngành ??u theo quan ?i?m này. ?i?u ?ó r?t thu?n l?i trong vi?c ?ào t?o, tuyên truy?n giáo d?c v? l?nh v?c kinh t? vô cùng quan tr?ng nh?ng c?ng h?t s?c m?i m? này ? n??c ta trong quá trình xây d?ng và phát tri?n TTV.

Qua khái ni?m và nh?ng phân tích nh?n m?nh trên ?ây có th? nói, th?c ch?t TTV là n?i t?p trung các ngu?n v?n cho ??u t? phát tri?n kinh t? (trong ?i?u ki?n CNH,H?H thì t?p trung các ngu?n v?n ph?c v? CNH, H?H) hay “là quá trình chuy?n t? b?n s? h?u sang t? b?n kinh doanh” [25, tr. 15].

Các b? ph?n c?u thành c?a th? tr??ng v?n

C?n c? vào quan h? gi?a các ??i t??ng, có th? phân bi?t th? tr??ng v?n thành hai b? ph?n (hai công c? ho?c “hai chân” c?a th? tr??ng v?n). Th? tr??ng tín d?ng dài h?n, thông qua các nghi?p v? vay ?? cho vay c?a h? th?ng các t? ch?c tín d?ng và th? tr??ng ch?ng khoán (TTCK).

Th? tr??ng tín d?ng dài h?n ra ??i t? nhi?u th? k? và ngày nay ?ã ??t t?i m?t trình ?? công ngh? r?t cao. ? t?t c? các n??c h? th?ng NHTM phát tri?n không ng?ng và ??m nh?n kho?ng 60% – 70% nhu c?u giao l?u v?n c?a n?n kinh t? [49, tr. 204].

Ch? th? ho?t ??ng trên th? tr??ng tín d?ng là các TCTD. Theo lu?t các t? ch?c tín d?ng Vi?t Nam có hi?u l?c t? 1-10-1998, các TCTD bao g?m: Các TCTD là ngân hàng (theo tính ch?t và m?c tiêu ho?t ??ng ???c chia thành: Các ngân hàng th??ng m?i, ngân hàng phát tri?n, ngân hàng ??u t?, ngân hàng chính sách, ngân hàng h?p tác…) và các TCTD phi ngân hàng (g?m các Công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính…). Ngoài ra ho?t ??ng trên th? tr??ng này còn có các công c? tài chính nh? các qu? tài chính Nhà n??c, qu? c?a các t? ch?c kinh t? xã h?i… Các TCTD ho?t ??ng trên c? s? huy ??ng v?n v?i lãi su?t th?p và cho vay v?i lãi su?t cao h?n.

M?c dù là lo?i hình huy ??ng v?n quan tr?ng, chi?m t? tr?ng áp ??o trong vi?c cung c?p các ngu?n v?n t? bên ngoài cho nh?ng doanh nghi?p phi tài chính, nh?ng th? tr??ng tín d?ng c?ng có nh?ng h?n ch? nh?t ??nh. Nó không ch? tách r?i ng??i có v?n và ng??i c?n v?n mà còn mang tính ch?t ??c quy?n trong quan h? nh? trong vi?c qui ??nh lãi su?t, ?i?u ki?n cho vay, kh?i l??ng v?n vay… Do ?ó, ?ã ra ??i m?t lo?i hình huy ??ng v?n b? sung kh?c ph?c nh?ng h?n ch? này là TTCK.

Th? tr??ng ch?ng khoán, là th? tr??ng mua bán các ch?ng khoán trung và dài h?n.

TTCK là b??c phát tri?n cao và hoàn ch?nh c?a th? tr??ng v?n, nó cho phép phát huy nh?ng l?i th? c?a th? tr??ng tín d?ng, ??ng th?i kh?c ph?c nh?ng h?n ch? c?a th? tr??ng này. Tuy nhiên, TTCK c?ng không ph?i là m?t lo?i th? tr??ng huy ??ng v?n hoàn h?o, nó c?ng có nh?ng m?t tiêu c?c c?a nó nh? ??u c?, mua bán n?i gián… làm t?n h?i ??n l?i ích ng??i ??u t?.

V? phân lo?i TTCK, có hai cách có ý ngh?a quan tr?ng.

M?t là, c?n c? vào các b? ph?n c?u thành TTCK, v? lý thuy?t TTCK g?m ba b? ph?n: TTCK Nhà n??c, th? tr??ng trái phi?u và th? tr??ng c? phi?u. Tuy nhiên, trong th?c t? ? m?i n??c, c? c?u th? tr??ng ch?ng khoán có nh?ng ?i?m khác nhau. Ví d?, ? Malyaxia có TTCK Nhà n??c, nh?ng ? Pháp, Anh, M? thì l?i không có, mà ch? y?u là hai th? tr??ng trái phi?u và c? phi?u.

Th? tr??ng ch?ng khoán Nhà n??c, là th? tr??ng mua và bán các ch?ng khoán Nhà n??c (các gi?y ghi n? c?a Nhà n??c nh? phi?u công trái, tín phi?u kho b?c Nhà n??c dài h?n và các ch?ng ch? ??u t?). TTCK Nhà n??c ho?t ??ng t??ng ??i ?n ??nh và có t? tr?ng khá cao. Vì, các ch?ng khoán Nhà n??c có lãi su?t c? ??nh, ngân sách chính ph? luôn luôn b?i chi và do ?ó nhà n??c vay n? c?a dân ngày càng nhi?u và v?i kh?i l??ng l?n. Do ?ó, th? tr??ng này ???c coi là ch? d?n m?c n? trong n??c c?a Chính ph?.

Th? tr??ng trái phi?u, là th? tr??ng mua bán các trái phi?u (các ch?ng khoán có lãi su?t c? ??nh). ?ây là th? tr??ng g?p ít r?i ro, m?o hi?m h?n, vì các ch?ng khoán giao d?ch có lãi su?t c? ??nh và có th?i h?n hoàn v?n ???c ?n ??nh tr??c. Tr??ng h?p công ty b? phá s?n thì trái phi?u c?ng là m?t món n? mà công ty c?n ph?i ?u tiên thanh toán tr??c.

Th? tr??ng c? phi?u, là th? tr??ng mua bán các c? phi?u. ?ây là th? tr??ng có dung l??ng cao nh?t và là h?t nhân c? b?n c?a th? tr??ng ch?ng khoán. Th? tr??ng c? phi?u g?p nhi?u r?i ro và m?o hi?m, cho nên qui mô và ph?m vi ho?t ??ng c?a nó c?ng luôn luôn thay ??i. Th? tr??ng này r?t nh?y c?m v?i nh?ng bi?n ??ng v? kinh t? nh?: l?m phát, th?t nghi?p, kh?ng ho?ng, chi?n tranh… Lý do c? b?n nh?t ?? gi?i thích ? ?ây là, vì lãi su?t c? phi?u ph? thu?c vào tình hình s?n xu?t kinh doanh c?a các con n? (ng??i ?i vay). Th? tr??ng c? phi?u th??ng có doanh s? cao nh?t so v?i các th? tr??ng khác. Vì v?y, th? tr??ng này là b? ph?n c? b?n c?a th? tr??ng ch?ng khoán. Nói ??n th? tr??ng ch?ng khoán phát tri?n, t?c là nói ??n th? tr??ng c? phi?u phát tri?n, ho?c xây d?ng th? tr??ng ch?ng khoán, xét cho cùng là xây d?ng và thi?t l?p th? tr??ng c? phi?u.

Hai là, c?n c? vào t?ng c?p giao d?ch, ng??i ta chia ra th? tr??ng ch?ng khoán s? c?p và th? tr??ng ch?ng khoán th? c?p.

Th? tr??ng ch?ng khoán s? c?p, là th? tr??ng mua, bán các c? phi?u, trái phi?u m?i phát hành l?n ??u, kéo theo s? t?ng thêm qui mô v?n ??u t?.

Th? tr??ng ch?ng khoán th? c?p, là n?i di?n ra ho?t ??ng mua bán các c? phi?u, trái phi?u… ??n tay ng??i th? hai mà không làm t?ng thêm qui mô ??u t? v?n, không thu hút thêm ???c các ngu?n tài chính m?i. Th? tr??ng th? c?p n?u ???c t? ch?c thì g?i là s? giao d?ch ch?ng khoán (SGDCK).

Vi?c phân ??nh hai c?p th? tr??ng có ý ngh?a h?t s?c quan tr?ng, nó cho phép xác ??nh ???c l??ng v?n t?ng thêm b? sung cho n?n kinh t? (trên th? tr??ng s? c?p) và l??ng v?n luân chuy?n (trên th? tr??ng th? c?p), t? ?ó có chính sách ?i?u ch?nh thích h?p.

1.1.2. Cung, c?u và giá c? trên th? tr??ng v?n

C?ng nh? các th? tr??ng khác, ho?t ??ng c?a TTV tuân theo các quy lu?t chung c?a h? th?ng th? tr??ng nh? quy lu?t giá tr?, quy lu?t cung c?u, quy lu?t c?nh tranh, quy lu?t tâm lý xã h?i… Hàng hóa mua bán trên th? tr??ng này là m?t hàng hóa ??c bi?t- ti?n v?n (t? b?n), vì v?y giá c? trên TTV không ph?i toàn b? giá tr? c?a v?n mà ch? bao g?m ti?n thuê quy?n s? d?ng v?n (lãi su?t) do hai bên th?a thu?n. Là m?t th? tr??ng trao ??i mua bán hàng hóa ??c bi?t nên các ch? th? tham gia th? tr??ng này c?ng r?t ?a d?ng phong phú.

1.1.2.1. Các ch? th? cung, c?u v? v?n

Ho?t ??ng trên TTV có nhi?u ch? th? khác nhau, ho?c là ch? bán (cung v? v?n), ho?c là ch? mua (c?u v? v?n), ho?c là v?a mua v?a bán, ho?c ch? làm trung gian môi gi?i cho hai bên mua bán ?? h??ng hoa h?ng môi gi?i, ch? th? c?a TTV bao g?m:

 – Nhà n??c, tham gia vào TTV v?i hai t? cách khác nhau, M?t là, Nhà n??c là ng??i t? ch?c và qu?n lý ho?t ??ng c?a TTV, ban hành các ??o lu?t và qui ??nh có liên quan ??m b?o cho th? tr??ng ho?t ??ng công b?ng, công khai, tr?t t? và ??m b?o quy?n l?i c?a ng??i ??u t?. Hai là, Nhà n??c tham gia TTV v?i t? cách nh? m?t doanh nghi?p bình th??ng. Nhà n??c t?o hàng hóa cho TTCK khi chính ph? trung ??ng và chính quy?n ??i ph??ng phát hành trái phi?u ?? vay n? dân và các t? ch?c kinh t? trong và ngoài n??c ? th? tr??ng s? c?p ph?c v? cho m?c ?ích c?a Nhà n??c.

T?i th? tr??ng th? c?p, Nhà n??c ?óng vai trò là ng??i mua, bán ch?ng khoán c?a các doanh nghi?p trong các tr??ng h?p sau:

+ Nhà n??c (B? Tài chính) mu?n tham gia qu?n lý các doanh nghi?p thu?c m?t ngành quan tr?ng nào ?ó, có tính ch?t then ch?t ??i v?i n?n kinh t? qu?c dân (nh? ?i?n, hàng không…) Nhà n??c s? mua ch?ng khoán c?a các doanh nghi?p này và tùy theo m?c ?? c?n tham gia qu?n lý ?? mua v?i t? l? cao hay th?p trong t?ng s? ch?ng khoán do các doanh nghi?p phát hành ra ho?c ng??c l?i, khi không mu?n qu?n lý ho?c gi?m m?c ?? qu?n lý ??i v?i doanh nghi?p nào ?ó, Nhà n??c có th? bán ch?ng khoán c?a các doanh nghi?p ?ó ra trên TTV th? c?p.

+ Nhà n??c (NHNN) có th? th?c hi?n ?i?u hành l?u thông ti?n t? thông qua s? can thi?p trên th? tr??ng m?. Ví d?, NHNN mu?n m? r?ng ti?n t? (“b?m” ti?n vào l?u thông) nh?m kích thích phát tri?n kinh t?, NHNN s? mua ch?ng khoán v?i s? l??ng l?n và ng??c l?i khi n?n kinh t? phát tri?n quá nóng, NHNN theo ?u?i chính sách thu h?p ti?n t? (“hút” ti?n ra kh?i l?u thông) s? bán ch?ng khoán ra th? tr??ng.

Ngày nay, Nhà n??c có vai trò h?t s?c quan tr?ng trên TTV, ??c bi?t là vi?c t? ch?c, qu?n lý, ?i?u ti?t th? tr??ng. ? nh?ng n??c xây d?ng TTV t? sau chi?n tranh th? gi?i l?n th? hai tr? l?i ?ây thì Nhà n??c ?óng vai trò ch? ??o và ??nh h??ng trong s? hình thành, phát tri?n TTV.

– Các doanh nghi?p

Các doanh nghi?p tham gia TTV v?i t? cách là ng??i t?o hàng hóa (cung) t?i TTCK s? c?p và v?i t? cách là ng??i mua bán ch?ng khoán t?i TTCK th? c?p và th?c hi?n các kho?n vay t?i th? tr??ng tín d?ng.

Trong n?n KTTT, có ba hình th?c t? ch?c doanh nghi?p c? b?n, doanh nghi?p t? nhân, công ty trách nhi?m h?u h?n và công ty c? ph?n (CTCP). ? các n??c XHCN chuy?n sang kinh t? th? tr??ng có thêm hai lo?i hình doanh nghi?p n?a là doanh nghi?p nhà n??c (DNNN) và h?p tác xã. Các lo?i hình doanh nghi?p trên ??u tham gia TTV v?i t? cách là các ch? th? cung trên TTV khi các doanh nghi?p phát hành c? phi?u (các CTCP) hay phát hành trái phi?u ?? b? sung v?n s?n xu?t kinh doanh (các CTCP và các doanh nghi?p khác). Các doanh nghi?p tham gia TTV v?i t? cách là ch? th? c?u v? v?n, khi h? th?c hi?n các kho?n vay t? các TCTD và khi h? bán các ch?ng khoán trên TTCK th? c?p. Trong các hình th?c t? ch?c doanh nghi?p ?ã nêu trên, CTCP là ch? th? quan tr?ng nh?t ho?t ??ng trên TTCK, nó t?o ra m?t kh?i l??ng hàng hóa l?n qua vi?c phát hành c? phi?u ?? bán l?n ??u trên th? tr??ng s? c?p, ?? t?o v?n cho m?t CTCP m?i thành l?p, ho?c phát hành c? phi?u hay trái phi?u ?? t?ng v?n b? sung cho quá trình s?n xu?t kinh doanh c?a các CTCP ?ang ho?t ??ng.

Tóm l?i, các doanh nghi?p tham gia TTV v?i t? cách là ch? th? cung c?u v? v?n, v?i m?c ?ích ho?c là t?o v?n,ho?c là t?ng v?n cho s?n xu?t kinh doanh hay tìm ki?m l?i nhu?n.

– Các cá nhân và h? gia ?ình

?ây là ch? th? tham gia TTV v?i t? cách là ng??i cung v? v?n quan tr?ng nh?t. H? là nh?ng ng??i có ti?n ti?t ki?m và mu?n ??u t? s? ti?n ?? dành c?a mình vào vi?c mua các ch?ng khoán hay g?i t?i các ngân hàng ?? ???c h??ng l?i t?c hàng n?m. Trên TTCK, h? c?ng là nh?ng ng??i mua bán l?i các ch?ng khoán c?a mình ?? rút v?n ra tr??c th?i h?n ho?c ?? nh?n ???c kho?n chênh l?ch giá. Các cá nhân và h? gia ?ình tham gia TTV b?ng hai cách, tr?c ti?p ho?c gián ti?p qua các qu? t??ng h? hay qu? ??u t?…

– Các t? ch?c tài chính trung gian

 Là nh?ng lo?i hình doanh nghi?p kinh doanh tín d?ng. Trong th?c t?, các t? ch?c tài chính trung gian ???c hình thành ? nhi?u d?ng khác nhau, chúng có tác d?ng là c?u n?i gi?a nh?ng ng??i cho vay và nh?ng ng??i ?i vay, là c? ch? sáng t?o thu hút v?n ??u t? có hi?u qu? nh?t, ?áp ?ng ???c c? nhu c?u c?a ng??i vay và ng??i cho vay, ??m b?o ???c l?i ích v?t ch?t c?a b?n thân m?i t? ch?c.

C?n c? vào ph??ng th?c ho?t ??ng, các t? ch?c tài chính trung gian có th? ???c phân thành: các TCTD, bao g?m các NHTM, các công ty tài chính, các h?p tác xã tín d?ng…, và các t? ch?c tài chính khác, nh? các công ty b?o hi?m, qu? h?u trí, qu? t??ng h?…

+ Các NHTM

Trong s? các t? ch?c tài chính trung gian các NHTM chi?m v? trí quan tr?ng nh?t c? v? v? trí, qui mô và thành ph?n nghi?p v?. Ho?t ??ng c?a NHTM bao g?m b?n nghi?p v? chính: Nh?n ti?n g?i, cho vay, ti?n m?t, thanh toán.

Nh?n ti?n g?i và cho vay là hai nghi?p v? quan tr?ng nh?t, chi?m t? tr?ng l?n nh?t c?a các NHTM. Hai nghi?p v? này t?o cho các NHTM tr? thành trung gian tài chính l?n nh?t trên TTTD. T? nh?ng n?m 1970 tr? l?i ?ây các NHTM luôn chi?m kho?ng trên 60% t?ng s? v?n ???c tài tr? t? bên ngoài các doanh nghi?p ? h?u h?t các n??c có n?n kinh t? phát tri?n cao [49, tr. 202].

Vi?c th?c hi?n nghi?p v? tài chính cho phép các NHTM có kh? n?ng tham gia vào ho?t ??ng c?a TTCK c? v?i t? cách là ng??i t?ng cung v? ch?ng khoán; mua, bán ch?ng khoán (ng??i kinh doanh); ng??i môi gi?i; ng??i b?o lãnh các ch? ??u t?, ng??i nh?n lãi thu nh?p v? ch?ng khoán…

Các NHTM tr? thành ng??i t?ng cung ch?ng khoán khi các NHTM c? ph?n phát hành c? phi?u ?? t?o ngu?n v?n khi m?i thành l?p ho?c t?ng v?n b? sung thêm trong quá trình ho?t ??ng c?ng nh? phát hành trái phi?u c?a t?t c? các NHTM ?? huy ??ng v?n t? n?n kinh t?. Nh?ng vi?c làm này ?ã cung c?p cho TTCK m?t kh?i l??ng hàng hóa r?t l?n ? th? tr??ng s? c?p.

Các doanh nghi?p mu?n phát hành c? phi?u (??i v?i các CTCP) ho?c trái phi?u (v?i t?t c? các doanh nghi?p) ?? t?o v?n ho?c t?ng v?n b? sung có th? nh? các NHTM làm các d?ch v? nh?: t? v?n v? v?n ?? phát hành (l?a ch?n lo?i ch?ng khoán phát hành, l?i su?t, th?i h?n ch?ng khoán và các v?n ?? k? thu?t khác); nh? ngân hàng làm ??i lý phát hành ch?ng khoán h??ng phí hoa h?ng ho?c bao tiêu toàn b? ch?ng khoán c?a m?t ??t phát hành và h??ng phí bao tiêu.

Các NHTM th?c hi?n các d?ch v? v?i t? cách là m?t trung gian môi gi?i ch?ng khoán, nh? mua ch?ng khoán cho khách hàng ?? h??ng phí hoa h?ng; b?o qu?n b? ch?ng khoán; thu h?i v?n, nh?n lãi ch?ng khoán h? cho khách hàng c?ng nh? d?ch v? thanh toán các ch?ng khoán; t? v?n mua bán ch?ng khoán, ho?c ngân hàng có th? mua bán ch?ng khoán cho chính mình ?? h??ng l?i ho?c h??ng chênh l?ch giá…

+ Các h?p tác xã tín d?ng

Trong n?n KTTT, bên c?nh các TCTD l?n nh? Ngân hàng, các công ty tài chính còn t?n t?i và phát tri?n các h?i tín d?ng, các h?p tác xã tín d?ng qu?n, huy?n ?? ph?c v? cho các c? s? kinh doanh nh? và h? nông dân. Ch?ng h?n, ? Nh?t B?n ngu?n v?n là các kho?n ti?n cho vay c?a t?t c? các t? ch?c (h?p tác xã) nông nghi?p n?m 1976 lên t?i 117,8 ngàn t? Yên, chi?m h?n 12% t?ng s? ti?n g?i và ch?ng khoán c?a t?t c? các ngân hàng trong n??c [25, tr. 156].

Các h?p tác xã tín d?ng hay hi?p h?i tín d?ng là t? ch?c thu?c s? h?u t?p th?, ???c thành l?p ch? y?u theo ph??ng th?c góp v?n c? ph?n và ho?t ??ng theo nguyên t?c: t?p th?, t? nguy?n, h?p tác và bình ??ng. Nó xu?t hi?n khi các NHTM ? ?ô th? và ngân hàng c? ph?n ? nông thôn ch?a chi?m l?nh ???c th? tr??ng này.

T? ch?c tín d?ng h?p tác ???c huy ??ng v?n c?a các thành viên và các t? ch?c, cá nhân ?? cho các thành viên vay. Vi?c cho các ??i t??ng không ph?i là thành viên vay ph?i ???c ??i h?i thành viên hay ??i h?i ??i bi?u ch?p thu?n và không ???c v??t quá t? l? t?i ?a do NHNN qui ??nh.

Ngoài nghi?p v? vay và cho vay, các h?p tác xã tín d?ng còn có th? th?c hi?n m?t s? d?ch v? nh? nh?n g?i vàng, b?c, ?á quí, thanh toán h? gi?a các ch? th? kinh t?, gi?a nhân dân v?i nhau… Ngoài các d?ch v? trên còn có m?t s? d?ch v? khác thu?c lo?i nghi?p v? ngân hàng mà các h?p tác xã tín d?ng c?ng có th? làm n?u có ?? các ?i?u ki?n và kh? n?ng nh?: d?ch v? v? mua bán, chuy?n nh??ng, qu?n lý ch?ng khoán. ? các n??c KTTT, h?u h?t các h?p tác xã tín d?ng ??u th?c hi?n các nghi?p v? này và ???c h??ng các kho?n l? phí hoa h?ng.

+ Các công ty tài chính

Các công ty tài chính ho?t ??ng ch? y?u là thu hút v?n (b?ng phát hành tín phi?u) ?? ?óng góp và qu?n lý các d? án ??u t? và cho vay ?? mua bán hàng hóa, d?ch v?.

?i?u khác bi?t quan tr?ng gi?a công ty tài chính và NHTM là nó không th?c hi?n các d?ch v? thanh toán và ti?n m?t, không huy ??ng ti?n g?i ti?t ki?m c?a dân c? và không s? d?ng v?n vay c?a dân ?? làm ph??ng ti?n thanh toán. Các công ty tài chính ho?t ??ng b?ng ngu?n v?n c?a mình ho?c vay dân b?ng phát hành tín phi?u.

Trong n?n KTTT, các công ty tài chính g?n li?n v?i các nghi?p v? v? ch?ng khoán, ???c t? ch?c thành các h?i ch?ng khoán, có tên g?i khác nhau, nh? công ty ch?ng khoán, công ty tài chính ch?ng khoán, công ty tín thác ??u t? ch?ng khoán và hi?p h?i các nhà buôn ch?ng khoán. M?i công ty hay hi?p h?i này ??u chuyên môn hóa m?t ho?c m?t vài nghi?p v? ch?ng khoán nh?t ??nh.

+ Các công ty b?o hi?m, các qu? h?u trí tham gia TTV v?i t? cách v?a là ng??i mua, v?a là ng??i bán ch?ng khoán ?? tìm ki?m l?i nhu?n t? c? t?c, ho?c lãi trái phi?u hàng n?m, ho?c h??ng chênh l?ch giá, ho?c tìm ki?m thanh kho?n. Cùng v?i các công ty tài chính, các qu? b?o hi?m, các qu? h?u trí ngày càng xâm nh?p và bành tr??ng trên TTCK, nên ? m?t s? n??c ng??i ta ph?i quy ??nh gi?i h?n mua c? phi?u c?a h? trong các doanh nghi?p.

– Ng??i môi gi?i và kinh doanh ch?ng khoán

Nh?ng ng??i môi gi?i hay nh?ng ng??i kinh doanh (hay còn g?i là buôn bán) ch?ng khoán tham gia TTV ? TTCK th? c?p v?i các vai trò khác nhau.

Nh?ng ng??i môi gi?i là nh?ng ng??i trung gian thu?n túy, h? hành ??ng nh? các ??i lý cho nh?ng ng??i mua bán ch?ng khoán. Ch?c n?ng c?a h? là làm phù h?p nhu c?u c?a nh?ng ng??i mua và nh?ng ng??i bán, danh t? chuyên môn g?i là nh?ng nhà ‘Kinh k?”. H? tham gia TTCK nh?m ??m b?o các lo?i ch?ng khoán ???c giao d?ch trên th? tr??ng là th?c và th? tr??ng ho?t ??ng lành m?nh, ??u ??n, h?p pháp và phát tri?n, b?o v? l?i ích c?a ng??i ??u t?, vì nh?ng ng??i ??u t? không th? xét ?oán ???c giá tr? t??ng lai c?a nó. Do ?ó, n?u không có nh?ng nhà “Kinh k?” v?i chuyên môn c?a mình, có th? làm ???c t?t nh?ng ?i?u nh? trên thì ng??i mua ch?ng khoán có th? b? nh?m l?n ho?c b? l?a g?t. Chính vì th? vi?c ??nh giá ch?ng khoán trên th? tr??ng hoàn toàn thu?c v? các nhà “Kinh k?”, khi th?c hi?n nghi?p v? này h? ???c h??ng m?t kho?n phí hoa h?ng.

Khác v?i ng??i môi gi?i, nh?ng nhà kinh doanh ch?ng khoán n?i nh?ng ng??i bán và ng??i mua ch?ng khoán b?ng cách ??ng ra mua ch?ng khoán c?a ng??i bán, sau ?ó bán l?i cho ng??i mua khác nh?ng ch?ng khoán này v?i giá cao h?n ?? h??ng thu nh?p do chênh l?ch giá. ?ây là l?nh v?c kinh doanh có nhi?u r?i ro l?n vì nh?ng ng??i buôn n?m gi? ch?ng khoán, n?u giá ch?ng khoán ?ó lên thì có l?i và ng??c l?i s? b? l?, th?m chí có th? b? phá s?n trong vài ti?ng ??ng h?.

Khác v?i nh?ng ng??i kinh doanh ch?ng khoán, nh?ng ng??i môi gi?i không b? r?i ro do bi?n ??ng th? giá ch?ng khoán, vì h? không n?m gi? ch?ng khoán trong quá trình hành ngh? c?a mình.

Ngày nay, các n??c phát tri?n ?ã hình thành nh?ng công ty ch?ng khoán l?n làm c? hai nghi?p v? trung gian môi gi?i mua bán ch?ng khoán h??ng hoa h?ng và kinh doanh ch?ng khoán h??ng chênh l?ch giá.

 Các ch? th? ho?t ??ng trên TTV r?t ?a d?ng, phong phú c? v? c?p ?? (nhà n??c, các doanh nghi?p), lo?i hình t? ch?c, các thành ph?n nghi?p v?, do ?ó các ch? th? c?ng ?óng nh?ng vai trò khác nhau trong quá trình hình thành và phát tri?n TTV, trong ?ó Nhà n??c và các t? ch?c tài chính trung gian có vai trò quan tr?ng quy?t ??nh ??n s? hình thành và phát tri?n c?a TTV. ? n??c ta, sau h?n 15 n?m ??i m?i, ho?t ??ng huy ??ng, phân ph?i, s? d?ng v?n ?ã t?ng b??c ???c chuy?n sang c? ch? th? tr??ng. ??n nay, các ch? th? ho?t ??ng trên TTV theo thông l? qu?c t? v? c? b?n ?ã ???c hình thành. Song các ch? th? này còn ít v? s? l??ng non kém v? nghi?p v? và ch?t l??ng ho?t ??ng, ??c bi?t là các ch? th? quan tr?ng nh? các CTCP và công ty môi gi?i ch?ng khoán ?òi h?i ph?i có ch?t l??ng và trình ?? chuyên môn r?t cao.

 1.1.2.2. Các công c? tài chính và giá c? c?a chúng trên th? tr??ng v?n

– Các công c? tài chính

Các các công c? tài chính là các công c? dùng trao ??i, mua bán trên TTV bao g?m r?t nhi?u lo?i, ? ?ây ch? ?? c?p ??n m?t s? công c? c? b?n ?ã, ?ang và có th? s? d?ng trên TTV Vi?t Nam cùng v?i nh?ng ??c tr?ng n?i b?t c?a nó.

Ch?ng khoán

Theo ngh?a nguyên th?y, ch?ng khoán là ch?ng th?, ch?ng t? dùng thay cho ti?n b?c. V? l?ch s?, dân t?c Pheniciens – ch? nhân các th??ng thuy?n vùng ??a trung h?i là nh?ng ng??i có sáng ki?n dùng ch?ng th?, ch?ng t?, dùng bút t?o ra giá tr? t??ng ???ng nên lu?t kinh t? g?i là bút t?. Các ch?ng th?, ch?ng t? này ???c các gi?i doanh th??ng tín nhi?m trao ??i v?i nhau ?? ti?p nh?n tài s?n hàng hóa b?ng cách b?i th? (t?c là ký tên ? phía sau l?ng ch?ng th?) ho?c ??n gi?n h?n là ch? g?ch chéo ? m?t góc ch?ng th?, ch?ng t? ?y. Bút t? tr? thành tín phi?u, tín ch?.

Ngày nay, ch?ng khoán ???c hi?u là t? gi?y làm b?ng ch?ng, ch?ng nh?n cho ng??i c?m gi? nó nh?ng quy?n nh?t ??nh ??i v?i m?t lo?i tài s?n nào ?ó. Theo cách hi?u r?ng nh?t c?a các nhà kinh t? thì ch?ng khoán là các gi?y t? có giá có th? chuy?n nh??ng ???c. Theo quan ni?m này ch?ng khoán bao g?m không ch? c? phi?u, trái phi?u, mà còn bao g?m c? các s?n ph?m c?a th? tr??ng ti?n t? ng?n h?n (tín phi?u kho b?c, k? phi?u ngân hàng), các lo?i th??ng phi?u, h?i phi?u, l?nh phi?u.

Theo cách hi?u thông th??ng, kinh ?i?n và ph? bi?n, khi nói ??n ch?ng khoán, ng??i ta ng? ý nói ??n c? phi?u, trái phi?u (bao g?m c? công trái, qu?c trái) dài h?n và m?t s? ch?ng phi?u t?p lai (ch?ng ch? ??u t?, ch?ng th? d? ph?n).

Hi?n nay, các th? tr??ng tài chính nói chung và TTV, TTCK nói riêng ???c m? r?ng và hi?n ??i hóa, ??c bi?t là ? các n??c có n?n kinh t? phát tri?n cao, do ?ó khái ni?m ch?ng khoán c?ng ???c m? r?ng thêm. Song theo chúng tôi, m?t thu?t ng? chu?n không ch? ??m b?o tính khoa h?c, mà ??ng th?i còn ph?i b?o ??m tính th?c t?, ??i v?i các khái ni?m quan tr?ng có liên quan m?t thi?t và chi ph?i th??ng xuyên ??n ??i s?ng kinh t?- xã h?i thì còn ph?i ???c lu?t pháp hóa n?a- nh?t là ??i v?i các thu?t ng? c? b?n trên TTV. Theo Ngh? ??nh 48/1998/N?-TTg v? ch?ng khoán và th? tr??ng ch?ng khoán thì: “ch?ng khoán là ch?ng ch? ho?c bút toán ghi s?,xác nh?n các quy?n và l?i ích h?p pháp c?a ng??i s? h?u ch?ng khoán ??i v?i tài s?n ho?c v?n c?a t? ch?c phát hành” [61]. Theo quy ??nh t?i kho?n 1, ?i?u 2 c?a Ngh? ??nh s? 48/1998 các ch?ng khoán bao g?m: c? phi?u, trái phi?u, ch?ng ch? qu? ??u t?, các lo?i ch?ng khoán khác.

T?t c? các lo?i ch?ng khoán ??u có chung m?t ??c tính c? b?n là tính kh? nh??ng (có kh? n?ng mua bán, chuy?n nh??ng). Pháp lu?t b?o v? giá tr? ch?ng khoán t?c là b?o v? n?n kinh t? qu?c dân. Phát hành trao ??i, chuy?n nh??ng, l?u thông, tích l?y ch?ng khoán ??u ph?i làm theo lu?t.

V? phân lo?i các ch?ng khoán, c?n c? vào l?i t?c ho?c c?n c? vào hình th?c phát hành các ch?ng khoán g?m các lo?i c? b?n sau: ch?ng khoán có l?i t?c c? ??nh, ch?ng khoán có l?i t?c thay ??i, ch?ng khoán vô danh, ch?ng khoán ký danh và ch?ng khoán h?n h?p. Thông th??ng khi nói ??n ch?ng khoán là nói ??n hai lo?i sau:

M?t là, c? phi?u (Stock, Share, action)

C? phi?u là m?t lo?i ch?ng khoán có giá, ghi nh?n quy?n s? h?u v?n ?óng góp vào CTCP, ??ng th?i ??m b?o cho ng??i có c? phi?u ???c quy?n l?nh m?t ph?n thu nh?p c?a công ty t??ng ?ng v?i s? ti?n ghi trên m?t phi?u (thu nh?p này g?i là l?i t?c c? ph?n) và ???c quy?n tham gia qu?n lý công ty. Có hai lo?i c? phi?u là c? phi?u th??ng và c? phi?u ?u ?ãi. M?i lo?i c? phi?u có nh?ng ??c ?i?m riêng và do ?ó có ?u, nh??c ?i?m riêng. Ví d?, là c? phi?u th??ng thì m?c ?? r?i ro cao, nh?ng bù l?i khi công ty làm ?n phát ??t thì s? ???c h??ng m?c c? t?c cao; ng??c l?i, c? phi?u ?u ?ãi có ?? r?i ro th?p nh?ng khi công ty làm ?n phát ??t các c? ?ông có c? phi?u ?u ?ãi l?i ch? nh?n ???c ph?n thu nh?p khiêm t?n nh? ?ã cam k?t. B?i v?y, c? phi?u ?u ?ãi phù h?p v?i nh?ng nhà ??u t? không ?a m?o hi?m. M?t khác bi?t c?n chú ý gi?a c? phi?u th??ng và c? phi?u ?u ?ãi là ch? s? h?u c? phi?u ?u ?ãi không có quy?n tham gia b?u c?, ?ng c? vào h?i ??ng qu?n tr?, Ban ki?m soát công ty. Ngày nay các công ty có xu h??ng ?a d?ng hóa các lo?i c? phi?u ?u ?ãi nh?m t?ng tính h?p d?n c?a nó, nên các lo?i c? phi?u ?u ?ãi bao g?m: c? phi?u ?u ?ãi tích l?y, c? phi?u ?u ?ãi tham d? chia ph?n, c? phi?u ?u ?ãi có th? chuy?n thành c? phi?u th??ng và c? phi?u ?u ?ãi có th? chu?c l?i.

 Geoff Swaim Authentic Jersey

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *